Dokuma Kumaş Örgüleri

Konu Anlatımı

Dokuma Kumaş Örgüleri

Dokuma Kumaş Örgüleri konusu, meslek-tekstil dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir.

Ne Öğreneceğiz?

Bir dokuma kumaşın bütün karakterini iki şey belirler: ipliklerinin cinsi ve bu ipliklerin birbirine nasıl örtüştüğü. Bu konuda öğreneceğimiz şey ikinci boyuttur, yani örgü. Bir kumaşın dayanıklı olup olmadığını, esnek olup olmadığını, kayıp kaymadığını ve yüzeyinin nasıl göründüğünü anlarsanız, elinizdeki kumaşı tanımış olursunuz.

Konunun ikinci bölümünde sayısal tarafı ele alıyoruz: kumaşın ağırlığı gramaj cinsinden, ipliğin inceliği iplik numarası cinsinden, ipliğin yoğunluğu ise santimetredeki tel sayısı cinsinden verilir. Bu üç değer arasındaki matematiksel ilişkiyi kurmak, bir kumaşın uygunluğunu parmakla hesaplayarak anlamayı sağlar.

Ön Bilgi

Dokuma kumaşta iki iplik grubu vardır. Çözgü iplikleri boylaması boyunca gergin ve sabit gerilimde kalacak biçimde makineye bağlanır; atkı iplikleri ise enine hareket eder ve çözgü arasından geçirilerek kumaşın yüzeyini oluşturur. İki grup birbirine dik açıda, yaklaşık doksan derecede örtüşür.

Örgü, çözgü ve atkı ipliğinin birbirini tutma biçimidir. Her örtüşme noktasında bir düğüm oluşur ve kumaşın bütünlüğü bu düğümlerden gelir. Düğüm sayısı arttıkça kumaş daha dayanıklı olur ama o kadar da sertleşir.

Basit Örnek

Bez örgüde her çözgü ve atkı düğümü birbirini tutar. Yani bir çözgü ipliği bir atkı üstünde, bir altında sırayla geçer. Düğüm sayısı en çoktur; bu yüzden bez örgülü kumaş en sağlam kumaştır, ama en az esnek olanıdır. Gömlek, çarşaf ve astar kumaşlarında bu örgü kullanılır.

Keten örgüde atkı ipliği, çözgüye doğru tek yönde ilerleyen çapraz bir çizgi oluşturur. Bu yüzden keten kumaşın yüzeyinde görünür köşeli çizgiler vardır. Kot pantolon ve ceket kumaşlarında, giysimin formunu koruması gerektiği için keten çok kullanılır.

İleri Örnek

Saten örgüde bir iplik, diğerlerinin üzerinden birkaç düğüm atlayarak geçer; yüzeyde uzun yüzermeler oluşur. Bu uzun yüzermeler ışığı yansıttığı için kumaş düzgün ve parlak görünür. Buna karşılık düğüm sayısı çok azdır, çünkü çoğu iplik birbirine hiç tutunmaz. Bu yüzden saten kumaşta kayma riski yüksektir ve kesim dikimi sırasında dikkat gerektirir.

Gabardin örgüsü, atkı yönünde belirgin kabartma çizgileri taşıyan bir çapraz örgüdür. Bu kabartma sayesinde kumaşın görünür yüzeyi çözgü yönünde oluşur. Klasik gabardinde çözgü sıktır, atkı seyrektir ve atkı ipliği çözgü arasında görünür biçimde yüzer; bu yüzden kumaş yıpranmaya ve esnemeye daha dirençlidir.

Adım Adım Çözüm

1. Adım 1: Kumaşın hangi lif cinsinden, hangi iplik numarasıyla dokunduğunu öğren.
2. Adım 2: Santimetrede kaç çözgü ve kaç atkı teli olduğunu belirle.
3. Adım 3: Çözgü ile atkı tel sayısını karşılaştır; hangi yönde çekme baskın, sonuca ulaş.
4. Adım 4: Örgünün bağlama oranına bak; düğüm sayısına göre örgü tipini tanı.
5. Adım 5: Gramaj hesabıyla kumaşın yaklaşık ağırlığını doğrula ve üretim bilgisiyle karşılaştır.

Örgü Seçimi ve Üretim

Örgü seçimi tasarımın ilk adımıdır. Esneklik isteniyorsa bez yerine keten veya daha seyrek bağlama oranlı örgüler; düz parlak yüzey isteniyorsa saten; dış yüzeyde belirgin doku isteniyorsa kabartmalı örgüler seçilir. Seçim, ürünün kullanım yeriyle başlayarak yapılır.

Üretimde örgü hataları kendini gösterir. Çözgü ve atkı ipliklerinin aynı bölgede yanlış yere geçmesi örgü hatası denir ve kumaşta görünür lekeler oluşturur. Atkının kayması ise kayma denir; kayma oranı yüksek kumaşlarda boyut sabitleme zorunlu hâle gelir.

Karşılaştırma Tablosu: Temel Dokuma Örgüleri

Sık Yapılan Hatalar

Çözgü ile atkı ipliğinin görevlerini karıştırmak. Çözgü boylaması boyunca gergin ve sabit, atkı ise enine hareket eden gruptur; bu ayrım bilinmeden kumaş yönü bilgisi doğru kurulamaz.

Saten örgüyü en sağlam örgü sanmak. Satinin yüzeyi düzgün ve parlak görünse de bağlama noktası en azdır ve kayma riski en yüksek örgüdür.

Gramajı tek başına kullanım ölçütü saymak. Aynı gramajda farklı iplik numarası ve tel sıklığıyla üretilmiş kumaşlar farklı tutuş ve dayanım gösterir.

Tel sayısını inç cinsinden alıp gramaj hesabını santimetre cinsinden yapmak. Santimetre ve inç karıştırıldığında hesap sonucu büyük hata verir.

Örgü yönünü raporlamamak. Aynı keten kumaşın ters yönde kullanılması giysinin formunu bozar, bu nedenle örgü yönü üretim kaydında mutlaka belirtilmelidir.

Özet ve Kendini Dene

Dokuma örgü, çözgü ile atkı ipliğinin birbirini tutma biçimidir. Bez örgüde her düğüm birbirini tutar; kumaş en dayanıklı ama en az esnek örgüdür. Keten örgüde atkı çözgüye göre çapraz ilerler ve yüzeyde köşeli çizgi oluşur. Saten örgüde iplikler yüzerek geçtiği için yüzey parlak, kayma riski yüksektir. Gabardin ve dama gibi örgüler görünür doku veya kabartma yaratır. Tel sayısı ile iplik numarasından gramaj hesaplanır; aynı gramaj farklı yapıda kumaşlar verebilir.