Fener ve Delik İşleme

Konu Anlatımı

Fener ve Delik İşleme

Fener ve Delik İşleme, CNC Metal İşleme dersi kapsamındaki Programlama ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir.
• G81 delik delme çevrimidir.
• M03 iş milini saat yönünde çalıştırır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

Fenerleme (Yüzey İşleme) Tekniği

Fenerleme, çapı iş parçasından büyük bir yüzey frazasıyla düz ve paralel yüzey elde etmek için yapılan işlemedir. Ağız sayısı arttıkça devir düşer ve yüzey daha düzgün çıkar; çapaklanmayı önlemek için fraza parçaya dış çaptan yaklaşır ve kesme yönünde terk edilir. Son geçişte tam talaş yerine 0,1-0,2 mm pay bırakılması yüzey kalitesini belirgin biçimde iyileştirir.

İlerleme hesabı ağız başına talaş kalınlığı üzerinden yapılır: F = f_z × z × n. Örneğin Ø50 mm, 6 ağızlı yüzey frazası 1800 d/dk devirde f_z = 0,12 mm/dis ise ilerleme 0,12 × 6 × 1800 = 1296 mm/dk olur. Kesme derinliği kaba geçişte 2-3 mm, son geçişte 0,2-0,5 mm alınır.

Delik İşleme Çevrimleri

Derin delikte talaş unutulursa delik içinde kırılan takım ve ısı birikimi oluşur; bu yüzden Q değeri çapın yaklaşık 1-2 katı olarak alınır. Delme devri n = 1000 × V_c / (π × d) ile bulunur ve çap küçüldükçe devir artar.

Toleranslı Deliklerin İşlenmesi

H7 gibi dar toleranslı delikler tek delmede açılmaz: delme ile çapın 0,2-0,5 mm altı alınır, reamer (savrama) ile son ölçü ve yuvarlaklık verilir. Örneğin Ø10 H7 delik için 9,8 mm delme, ardından 10 mm reamer uygundur; delik ağzındaki çapak, reamer girmeden alınır. H7 sınıfında Ø10 için sapma 0/+0,015 mm'dir ve bu tolerans delik ile milin birlikte değerlendirilmesiyle sağlanır.

Kontrol ve Sınav Odaklı Notlar

Delik işlemeden sonra konum, çap ve diklik kontrol edilir: konum sapması koordinat ölçümle, çap iç çap kumpası veya dış çap kumpasıyla, diklik gönye ile denetlenir. İlk parça ölçümü zorunludur; ölçü uygunsuzsa önce takım ofseti değil, bağlama ve sıfır noktası sorgulanır. G83'ün Q değerinin negatif yazılması, G84'te diş adımının unutulması ve devrin çapa göre değil sabit tutulması sık yapılan hatalardır.

Delik İşleme Çevrimlerinin Uygulama Örnekleri

Delik işleme çevrimlerinde G81 kodu ile yapılan basit delme işlemi, özellikle uzun deliklerde talaş sıkışma sorununu önlemek için kullanılır. Bu çevrimde takım tek hamlede delik içine iner ve çıkar, ancak delik uzunluğu arttıkça talaşın sıkışması riski artar. Örneğin, 50 mm uzunluğunda bir delikte G81 çevrimi kullanıldığında, talaşın sıkışması nedeniyle delik yüzeyinde kırılma riski oluşabilir. Bu durumda, delik uzunluğu azaltılmalı veya talaş kalınlığı azaltılarak sorun çözülebilir.

Çebirli delme çevrimi (G82) ile yapılan işlemler, deliklerin yuvarlak dip ve temiz kenarlı olması için tasarlanmıştır. Bu çevrimde, takım delik içine inerken dip bekleme süresi eklenir ve talaşın tamamen temizlenmesi sağlanır. Özellikle hassas deliklerde kullanılırken, dip bekleme süresi 0,5 saniye kadar ayarlanabilir. Deliklerin yuvarlak kenarlı olması, iş parçasının daha iyi dayanıklılığa sahip olmasını sağlar. Ayrıca, deliklerin kenarlarında oluşan çapaklar, delik işleme sonrası kontrol sırasında sorun oluşturabilir.

Bu Derste Ne Öğreneceğiz

CNC Metal İşleme dersi kapsamında Fener ve Delik İşleme konusu. — Bu konuda şu kazanımlara ulaşacaksınız:

• Fener ve Delik İşleme ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Fener ve Delik İşleme konusunun CNC Metal İşleme dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya geçmeden önce şu temel kavramları hatırlamak yeterli olacaktır:

• G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir.
• G81 delik delme çevrimidir.
• M03 iş milini saat yönünde çalıştırır.
• G83 temiz delmede Q değeri çapın yaklaşık 1-2 katı alınır, talaş tahliyesi sağlanır.
• H7 gibi dar toleranslı delikler delme ve reamer olmak üzere iki aşamada açılır.

Basit Örnek

Günlük hayattan basit bir uygulama:

<strong>Soru: </strong>G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

<strong>Cevap: </strong>Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

Adım Adım

Fener ve Delik İşleme - Örnek 1 — adım adım çözüm:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Fener ve Delik İşleme, CNC Metal İşleme dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir. G81 delik delme çevrimidir. M03 iş milini saat yönünde çalıştırır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

<strong>Soru: </strong>Ø10 mm'lik bir delik 70 m/dk kesme hızıyla delinecek ve 40 mm derinlik G83 ile temiz delme çevriminde tamamlanacaktır. İş mili devrini, uygun Q değerini ve gereken hamle sayısını hesaplayıp yazınız.

<strong>Örnek cevap: </strong>Puanlama anahtarı: Devrin n = 1000 × 70 / (3,1416 × 10) ≈ 2228 d/dk bulunması 6 puan; Q değerinin çapın 1-2 katı yani 10-20 mm arasında (örneğin 15 mm) seçildiğinin yazılması 5 puan; hamle sayısının 40 ÷ 15 ≈ 2,67 olduğundan yuvarlanarak 3 hamle olduğunun belirtilmesi 5 puan; delme yönü için M03 kullanıldığı, talaş tahliyesinin sağlandığının yazılması 4 puan. Toplam 20 puan.