G ve M Kodları

Konu Anlatımı

G ve M Kodları

G ve M Kodları, CNC Metal İşleme dersi kapsamındaki Programlama ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir.
• G81 delik delme çevrimidir.
• M03 iş milini saat yönünde çalıştırır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

Modal Kodlar ve Ölçüm Modları

CNC tezgâhında bir hareket komutunun anlamı, hangi koordinat sisteminde ve hangi ölçüm modunda yazıldığına bağlıdır. İş parçası sıfırı G54-G59 arası takım (work offset) tanımlarıyla belirlenir; G90 ile komutlar bu sıfıra göre mutlak, G91 ile bir önceki noktaya göre artımlı verilir. Program başında G90, G54, G17 ve G40 gibi modal bloklar yazılır; bir G kodu, yerine yenisini yazana kadar sonraki bloklarda da geçerlidir.

Düzlem seçimi G17 (XY), G18 (XZ) ve G19 (YZ) ile yapılır. Dairesel hareket G02 saat yönünde, G03 saat yönü tersine olmak üzere I, J, K merkez ofsetleri veya R yarıçapıyla verilir. Takım yarıçapı kompanzasyonunda G41 sola, G42 sağa kesme yönündedir; G40 kompanzasyonu kapatır. Bu üçlü, finiş işleminde sıfır noktasının şaşmaması için zorunludur.

Yardımcı Fonksiyonlar (M Kodları)

M kodları tezgâh fonksiyonlarını yönetir: M03 iş milini saat yönünde döndürür, M04 ters yönde, M05 durdurur; M06 takım değiştirir; M08 kesme sıvısını açar ve M09 kapatır; M30 program sonunda bitirip başa sarar. M00 ise operatör onayı gerektiren bilinçli duruştur ve ilk parça kontrolünde kullanılır. F, S ve T değerleri ancak ilgili hareket veya M bloğuyla birlikte anlam taşır.

Adım Adım Program Akışı

Doğru bir parça programı güvenlik sırasına göre kurulur: Z güvenli yükseklikten başlanır, iş mili ve kesme sıvısı başlatılır, takım ucu yaklaştırılır, kesme derinliği kademeli olarak alınır, işleme sonunda geri çekilinir ve M05, M09, M30 ile kapatılır. Örnek bir blok seti şöyledir: G90 G54 G00 X20,0 Y15,0; M03 S2500 M08; G43 H01 Z50,0; G01 Z-4,0 F150; G01 X60,0 F300; G00 Z100,0; M05 M09 M30; Kaba ile finiş işlemi ayrı bloklarda yapılır, finişte 0,1-0,3 mm pay bırakılır.

Sınav ve Atölye Kontrol Noktaları

İlk çalıştırmada tezgâh tek blok modunda ve %50 sürekte yürütülür, ilk parça ölçümünden sonra sürdürücü tam açılır. En sık görülen üç hata; G00 ile çelik içinden ilerleme, F değeri vermeden G01 bloğu yazma ve G90 ile G91'i aynı programda kaydırma. Bu hatalar parça ölçüsünü tümüyle kaydırabilir; bu yüzden program yalnızca ekranda değil, resim ve iş emriyle birlikte okunur.

Modal Kodlar ve Ölçüm Modları

CNC tezgâhında hareket komutlarının anlamı, koordinat sistemi ve ölçüm moduna bağlıdır. İş parçası sıfırı G54-G59 arası takım (work offset) tanımlarıyla belirlenir; G90 ile komutlar mutlak, G91 ile artımlı modda yazılır. Bu modlar, programın doğru çalışmasını sağlamak için kritik öneme sahiptir. G90 kodu, programın herhangi bir noktaya göre mutlak koordinat sistemini kullanırken, G91 ise önceki noktaya göre artımlı hareket yapmayı sağlar. Bu iki kodun doğru kullanımı, ölçüm hatalarını azaltmaya ve iş parçasının hassas işlenmesini kolaylaştırmaya yardımcı olur.

Düzlem seçimi, G17 (XY), G18 (XZ) ve G19 (YZ) ile yapılır. Dairesel hareketler için G02 saat yönünde, G03 saat yönü tersine hareketler kullanılır. G40 kompanzasyonun kapatılması, iş parçasında kesme hatalarını önlemek için önemlidir. Bu modlar ve kompanzasyonlar, CNC tezgâhında hassas ve güvenli işlemler için temel oluşturur.

Bu Derste Ne Öğreneceğiz

CNC Metal İşleme dersi kapsamında G ve M Kodları konusu. — Bu konuda şu kazanımlara ulaşacaksınız:

• G ve M Kodları ile ilgili temel kavramları açıklar.
• G ve M Kodları konusunun CNC Metal İşleme dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya geçmeden önce şu temel kavramları hatırlamak yeterli olacaktır:

• G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir.
• G81 delik delme çevrimidir.
• M03 iş milini saat yönünde çalıştırır.
• G00 bloğu yalnızca boş alanda kullanılır, çelik içinden G00 ile ilerleme takım kırar.
• F, S ve T değerleri yazılmadan verilen G01 bloğu çalışmayı durdurur veya beklenmedik sonuç verir.

Basit Örnek

Günlük hayattan basit bir uygulama:

<strong>Soru: </strong>G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

<strong>Cevap: </strong>Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Sınav ve uygulama düzeyinde daha ileri bir örnek:

<strong>Soru: </strong>G91 artımlı modda sıfırdan başlayan program X+10,0 ve X+15,0 bloklarını işler, ardından G90'a geçilip X+40,0 yazılmıştır. Son konum iş parçası sıfırına göre kaç mm'dir?

1. Adım 1: Artımlı blokları topla: 0 + 10 + 15 = 25 mm.
2. Adım 2: G90'a geçildiğinde değer artık bağımsızdır; X40,0 doğrudan 40 mm'yi gösterir.
3. Adım 3: İki modu karşılaştır ve sonucu resimdeki sıfır noktasına göre doğrula.

<strong>Cevap: </strong>Son konum 40,0 mm'dir; artımlı hesapla bulunan 25,0 mm bu noktadan bağımsızdır.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

G ve M Kodları, CNC Metal İşleme dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. G00 hızlı hareket, G01 doğrusal işlemedir. G81 delik delme çevrimidir. M03 iş milini saat yönünde çalıştırır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

<strong>Soru: </strong>Ø25 mm'lik bir yüzeyle çelik parça 100 m/dk kesme hızıyla fenerlenecektir; takımda 4 ağız vardır ve ağız başına talaş 0,1 mm'dir. İş mili devrini ve ilerleme hızını hesaplayıp uygun G kodlu blok sırasını (hızlı konumlanma, devir, işleme) sırasıyla yazınız.

<strong>Örnek cevap: </strong>Puanlama anahtarı: Devrin n = 1000 × 100 / (3,1416 × 25) ≈ 1273 d/dk bulunması 6 puan; ilerlemenin F = fz × z × n = 0,1 × 4 × 1273 ≈ 509 mm/dk hesaplanması 6 puan; blok sırasının G90 G54 G00 X0 Y0 Z50, M03 S1273 M08, G00 Z5, G01 Z-... F509, G00 Z100, M05 biçiminde doğru yazılması 6 puan; G00'ın yalnız boş alanda kullanıldığının belirtilmesi 2 puan. Toplam 20 puan.