İş Kıskıçları

Konu Anlatımı

İş Kıskıçları

İş Kıskıçları konusu, meslek-metal dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir.

Ne Öğreneceğiz?

Bu konuda bir iş parçasını tezgâhta tutan aracın kendisini ele alacağız. Kıskıç; kıskıç türleri, kıskıç kuvveti, kıskıç pabucu kama açıları, konik elemanlarda kendinden kilitleme, çenç yapısı, tırtıklı menzere, fikstür içinde bağlama, kıskıç hataları, kıskıç ömrü ve iş güvenliği başlıklarıyla bir bütündür.

Kıskıç seçimi kaza ya da kalite kaybı demektir. Parçanın malzemesi, kesim yönü, işleme yapısı ve gereken tutma gücü birlikte değerlendirilmeden seçilen kıskıç, iş parçasını kaydırır, ezer veya ölçüyü bozar. Bu yüzden kıskıç, bağlamanın pasif bir ayrıntısı değil planlanması gereken bir elemandır.

Ön Bilgi

Kıskıcın taban plakasıyla tezgâha sabitlenen, bir çenesi sabit öteki hareketli olan çeşidine tezgâh kıskıcı ya da mengene denir. Hareket eden çene, sabit çeneye göre hareket eder ve parçayı iki yüzeyden kavrar. Kıskıcın bu iki çeneyi taşıyan gövde kısmına çenç adı verilir; vida mekanizması bu gövde içinde çalışır.

Fikstür üzerine monte edilen kelepçe, kıskıç pabucu, kama kıskıcı, köşe kıskıcı ve zincir kıskıcı ise tezgâh tablasına değil, işe özel bir kaideye bağlanır. Çene yüzeylerinin temas ettiği bölge menzere olarak adlandırılır ve pabuçlar bu yüzeye takılır. Menzere düz ya da tırtıklı olabilir.

Basit Örnek

Bir milin düz gövdesi torna tezgâhında işlenecekse tezgâh kıskıcı yeterlidir. Parçanın en geniş yüzeyi kıskıç ağzından geçecek kadar açık olmalı, kıskıç tepesinde kaçış payı bırakılmalıdır. Böylece milin iki ucu serbest kalır, hem iki yandan da işlenebilir hem de kesici menzere ve pabuçlara çarpmaz.

İleri Örnek

Aynı gövde üzerindeki iki farklı yükseklikteki iki parça birlikte frezelencekse kıskıç yerine fikstür kurulur. Alt parça destek pabucuna oturtulur, üst parça kıskıç pabucuyla bastırılır, ikisi de konumlandırıcı hizalama bloklarıyla hizalanır. Sıkma kuvveti yalnız hizayı bozmayacak en küçük değerde uygulanır; parçalar serbest kaldığı noktadan sonraki bölüm işlenir.

Adım Adım Çözüm

1. Parçanın malzemesini, kesitini ve işlenecek bölgesini belirle.
2. Parçanın en geniş yerleştirme yüzeyini ölç ve kıskıç ağzı açıklığını buna göre seç.
3. Tutmaya ve yüzey bütünlüğüne göre menzere tipi ile pabuç tipini kararlaştır.
4. Sıkma kuvvetini kesme yönüne göre uygula; aşırı kuvvetten kaçınmak için kıskıcı parça malzemesine göre sınırla.
5. İşlem sonrası menzereleri temizle, parçayı çöz ve pabuç aşınmasını kontrol et.

Özet ve Kendini Dene

Kıskıç türleri, kıskıç kuvveti, kıskıç pabuçlarının kama açıları, konik bağlama elemanlarında kendinden kilitleme, çenç ve menzere yapısı ile fikstür içinde bağlama aynı konunun parçalarıdır. Kendini dene olarak, aynı törpdeleme işine verilen yumuşak alüminyum ve sertleştirilmiş çelik parçalar için kıskıç türü, menzere tipi, pabuç ve sıkma yaklaşımını seçip gerekçeleriyle yazınız.

Karşılaştırma Tablosu: Kıskıç ve Bağlama Araçları

Sık Yapılan Hatalar

Her işi tek kıskıçla sıkmanın yeterli olduğunu sanmak. Çok parçalı çalışmada kıskıç yerine konumlandırıcı ve kıskıç pabuçlu fikstür kullanılır; kıskıç tek parça için tasarlanmıştır.

Aşırı sıkmanın yalnız zaman kazandırdığını düşünmek. Fazla kuvvet yumuşak parçada ezilme, sertleşmiş kenarlarda çentiklenme ve menzere dişlerinde kırılma gibi kalıcı hasarlar oluşturur.

Tırtıklı menzereyi her parça için en iyi seçenek saymak. Bu menzere güçlü tutuş sağlar ama ince ve yumuşak parçalarda diş izi bırakır; dişsiz menzere ya da yumuşak pabuç gerekir.

Talaşlı kıskıçla çalışmaya devam etmek. Menzeredeki talaş çene ile parça arasındaki tam teması bozar, kıskıç gevşer ve parça kayarak ölçü hatası doğurur.

Hızlı kıskıcın sıkma kuvvetini azalttığını sanmak. Bu kıskıçlarda kısa hareket daha güçlü sıkma verir; kuvveti parçanın malzemesine göre ölçülü düşük tutmak gerekir.

Özet ve Kendini Dene

Bu konu beş başlıkta toplanır: kıskıç türleri, sıkma kuvveti ve yönü, pabuç kama açıları ile kendinden kilitleme, kıskıç hataları ve kıskıç ömrü ile güvenlik. Kıskıç türleri tezgâh kıskıcı, kelepçe, kıskıç pabucu, zincir kıskıcı, köşe kıskıcı, kama kıskıcı ve tarama pabucudur. Sıkma kuvvetinin yönü, kıskıç ağzının açıklığı ve menzere yüzeyinin niteliği parçanın malzemesine göre seçilir. Menzere dişlerinin aşınması kıskıç yarığına yol açar ve tekrarlanabilirliği bozar. Tırtıklı menzere sert parçada güçlü tutuş verirken yumuşak parçada iz bırakır. Kendini dene: aynı işi gören sert ve yumuşak iki parça için kıskıç türü, pabuç tipi ve sıkma yaklaşımını gerekçeleriyle karşılaştırınız.