10. SınıfTekstil Teknolojisi

İplik Sarımı ve Koni Hazırlığı — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Tanımlar ve açıklar, iplik sarımının eğirme ile dokuma arasındaki işlevini ve neden kalite belirleyici bir işlem olduğunu belirtir.
Hesaplar, tex ve Nm iplik numarası bağıntısını kullanarak verilen kütlenin sarımda kullanacağı toplam iplik uzunluğunu bulur.
Uygular, iplik numarasına uygun sarım hızı bandını ve koni çapraz açısını seçer, gerginliği ayarlar.
Denetler, uzunluk sayacı ve tartı değerlerinden sarım fireini hesaplar ve tolerans sınırına göre kabul ya da ret kararı verir.
Uygular, koni etiketine yazılması gereken iplik numarası, parti, renk ve kütle bilgilerini eksiksiz olarak hazırlar.

Sarım yalnızca taşıma işlemi değildir; ipliğin gerilim düzgünlüğünü ve konideki yerleşimini belirlediği için kalite işlemidir.
Sarım hızı iplik numarasına göre seçilir: ince ve zayıf iplikte hız düşük, kalın iplikte hız yüksek tutulur.
Koni sarım çapraz açısı genellikle 20°–30° bandında tutulur; dar açıda iplik kayar, geniş açıda koni kabuklaşır.
Sarım gerginliği fazla yüksek olursa iplik uzar ve kopma oranı artar, düşük olursa koni düzensiz sarılır ve iplik düşer.
Uzunluk sayacı sarılan metreyi, tartı ise net kütleyi ölçer; ikisi birlikte uzunluk denetiminin temelidir.
Fire oranı hesaplanırken payda sarılan toplam kütle alınır; net kütleye bölmek fire oranını olduğundan büyük gösterir.
Etiket üzerindeki parti (lot) numarası, üretim partisi ile koniyi eşleştirir ve ilerideki bir kusurun kaynağına ulaşmayı sağlar.
Kutu ve mandal kütlesi tartı sonucundan mutlaka düşülür; bu değer yazılmazsa net iplik kütlesi hatalı çıkar.
Gevşek sarılmış koni haşılama ve boyamada büyük düzensizlik verir; sarma gerginliği tezgâh öncesi denetlenmelidir.

tex değeri = 1000 metre ipliğin gram cinsinden kütlesi
Nm değeri = 1 gram ipliğin metre cinsinden uzunluğu
İplik numaraları bağıntısı: Nm = 1000 ÷ tex
Sarılacak toplam uzunluk = iplik kütlesi (g) × 1000 ÷ tex değeri
Sarım süresi (dk) = sarılan toplam uzunluk (m) ÷ sarım hızı (m/min)
Uzunluk çevirimi: 1000 m/min değeri = 60000 m/dk
Sarım fire oranı (%) = fire kütlesi ÷ sarılan toplam iplik kütlesi × 100
Uzunluk sapması (%) = (ölçülen uzunluk − etiket uzunluğu) ÷ etiket uzunluğu × 100
Net iplik kütlesi = tartılan koni kütlesi − kutu ve mandal kütlesi

Sarma hızını iplik numarasından bağımsız seçmek: İnce iplikte yüksek hız kopma ve tüylenmeyi artırır. Hız, iplik numarasına göre seçilmelidir.
Kutu ve mandal kütlesini düşmeden net kütleyi yazmak: Kutu kütlesi sayılmazsa net iplik kütlesi olduğundan fazla bulunur ve fire yanlış çıkar.
Fire oranını net kütleye bölmek: Payda sarılan toplam kütle olmalıdır; net kütleye bölmek fire oranını olduğundan büyük gösterir.
Sarım süresini yanlış birimden hesaplamak: Sarım hızı endüstride m/min cinsinden verilir; 1000 m/min değeri dakikada 1000 metredir, saniyede değil.
Koni çapraz açısını çok dar bırakmak: Dar açıda iplik katmanlar üzerinden kayar, koni düzensiz ve yumuşak sarılır; bu koni haşılama ve boyamada kayıp verir.
Uzunluk sapmasının yönünü atlamak: Ölçülen uzunluk etiket değerinden az ise sapma eksi, fazla ise artı yazılır; yön yazılmazsa parti ret edilir.
Etiketteki kutu kütlesini iplik kütlesiyle karıştırmak: Etikette hem ambalaj kütlesi hem net iplik kütlesi ayrı ayrı yazılır.
Parti numarasını elle kopyalamak: Parti numarası ambalaj etiketiyle üretim kaydı birebir eşleşmelidir; kopyalama hatası kusurlu partiyi izlenemez hâle getirir.

Sarma hızını ve gerginliği kendi iplik numaranla dene; 20 tex ile 60 tex iplikte aynı hızın farkını koni kalitesinde görürsün.
Uzunluk sayacı ile tartı değerini her konide karşılaştır; iki ölçüm birbirini doğrulamazsa hata vardır.
Koni etiketi hazırlarken numara, parti, renk, kutu kütlesi ve net kütleyi ayrı satırlara yaz; tek satırda kayıp kolayca olur.
Fire kaydını günlük tut; haftalık bakarsan firein hangi konuda çıktığını artık bulamazsın.
Atölyede sarım döneminde koni yan yana diz ve açıklıklarını karşılaştır; düzensiz açıklık doğrudan düzensiz sarıma işaret eder.
Ölçümü yaparken sayacı kendi dikkatine göre değil, iki kişi bağımsız okuyup karşılaştırarak yap.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.