Torna Programlama

Konu Anlatımı

Torna Programlama

Torna Programlama, Bilgisayarlı Tezgâhlarda İmalat (CNC) dersi kapsamındaki CNC Programlama ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• G kodları hareket, M kodları yardımcı işlevdir.
• G01 doğrusal, G02/G03 dairesel interpolasyondur.
• Torna programı X ve Z ekseninde çalışır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

1. Tornalama Programının Temel Koordinatları

Torna tezgâhında eksen tanımları tezgâh düzleminde yapılır: Z ekseni mil boyunca, X ekseni ise çap yönündedir. X ekseninde çap ölçüsü verilir; yarıçap olarak değil, çap olarak yazılmak klasik başlangıç hatasıdır.

G96 sabit yüzey hızı (m/dk) verir; çap daraldıkça devir artar ve takım aşınması hızlanır. Bu yüzden yüzey hızının sınırlanması için G50 ile maksimum devir sınırı tanımlanır. Kesme payı, son çap ile önceki çap arasındaki yarıçap farkıdır; kaba tornalama payı genellikle 1-2 mm, finiş payı 0,2-0,5 mm alınır.

2. Adım Adım Torna Programı

1. Sıfır noktası yüzey ortasına alınır, X0 ve Z0 bu noktada tanımlanır.
2. Yüzey tarama ile düzeltilir, ardından çap ve boy ölçüleri işaretlenir.
3. Kaba tur kesme payıyla, finiş turu ise ölçü toleransına göre atılır.
4. Son turda takım geri çekilir, ölçü kumpasla kontrol edilir; sapma varsa finiş payı düzeltilerek tekrarlanır.

3. Besleme ve Devir İlişkisi

İlerleme, devir ile hatven çarpımıyla bulunur: devir düşük, hatve yüksekse talaş kalınlaşır. Pratikte finişte besleme 0,05-0,1 mm/devir, kaba tornalamada 0,15-0,3 mm/devir alınır; sert malzemede bu değerler yarıya indirilir.

4. Sınav ve Atölye Odaklı Notlar

Sınavda eksen yönü, çap–yarıçap karıştırması ve G96/G50 ilişkisi sorulur. Atölyede klasik hata, X ekseninde yarıçap yazmaktır: yarıçap girilirse parça çapın yarısında kalır.

Temel Koordinatlar ve Tornalama İşlemleri

Torna tezgâhında eksen tanımları, işlevsel olarak tezgâh düzleminde yapılır. Z ekseni mil boyunca, X ekseni ise çap yönündedir. Bu koordinat sistemini doğru kullanmak, tornalama işleminin temelindeki bilgiyi kazandırmaya yardımcı olur. Bu hatanın önlenmesi için, işçilerin koordinat sistemini doğru anlama ve uygulama becerisi geliştirilmesi önemlidir. Torna programı, X ve Z eksenlerinde çalışır ve bu eksenlerin doğru tanımlanması, tornalama işleminin başarıyı sağlar. Çap ölçüsü olarak verilen değerler, parça üretiminde kritik öneme sahiptir. Yüzey tarama ile düzeltilen parçalar, ölçümlerle kontrol edilerek kaliteyi korur.

İşlem kodları, tornalama işleminde kullanılan temel komutlardır. G01 doğrusal, G02/G03 dairesel interpolasyondur. Bu kodlar, tornalama işleminde hareketi kontrol eder. Kaba tornalama için G01 Z-40 F0,2 kodu kullanılır; bu, kalın talaş ve yüksek besleme ile ilgili bir işlemdir. Finiş tornalama için G01 X20 Z0 F0,08 kodu, ince talaş ve düşük besleme ile ilgili bir işlemi temsil eder. Torna programı, bu kodları doğru şekilde uygulayarak parçaların doğru boyutlarda ve kalitede üretilmesini sağlar. Yüzey alma işlemi, takımın uç nokta geçerken yapılan bir işlemdir ve bu, parçanın sonuna ulaşmasını sağlar.

Ne Öğreneceğiz

Bilgisayarlı Tezgâhlarda İmalat (CNC) dersi kapsamında Torna Programlama konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Torna Programlama ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Torna Programlama konusunun Bilgisayarlı Tezgâhlarda İmalat (CNC) dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• G kodları hareket, M kodları yardımcı işlevdir.
• G01 doğrusal, G02/G03 dairesel interpolasyondur.
• Torna programı X ve Z ekseninde çalışır.
• Tornada X ekseni çap yönündedir; programa yarıçap değil çap değeri yazılır.
• Finiş payı, kaba tornalama payından küçük seçilir; ölçü toleransı son turda yakalanır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: G kodları hareket, M kodları yardımcı işlevdir.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: G96 aktifken çap Ø60'dan Ø20'ye daralırsa devir nasıl değişir?

1. Adım 1: Sabit yüzey hızında devir, çapla ters orantılıdır.
2. Adım 2: Çap üçte bire iner, devir üç katına çıkar.
3. Adım 3: Aşırı devir takım ömrünü kısaltır; G50 ile sınır tanımlanır.

Sonuç/cevap: Devir yaklaşık üç katına çıkar; bu yüzden G50 ile sınır gerekir.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Torna Programlama, Bilgisayarlı Tezgâhlarda İmalat (CNC) dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. G kodları hareket, M kodları yardımcı işlevdir. G01 doğrusal, G02/G03 dairesel interpolasyondur. Torna programı X ve Z ekseninde çalışır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Ø50 mm çubuktan Ø40 mm çaplı mil üretecek iki turlu tornalama programı hazırla. Kaba turda ve finiş turunda alınacak çap paylarını (yarıçap cinsinden) hesapla; finiş için 1200 devir ve 0,1 mm/devir hatve ile ilerleme ve çapı yaz; G96 ile kaba tornalamada yüzey hızını belirt.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: kaba tur için Ø50'den Ø42'ye yani 4 mm yarıçap payının bulunması 5 puan; finiş için Ø42'den Ø40'a yani 1 mm yarıçap payının bulunmasının 5 puan; finiş payının kabadan küçük olduğunun belirtilmesi 3 puan; ilerlemenin 1200 × 0,1 = 120 mm/dk hesaplanması 4 puan; program satırlarının G00-G01 sırasıyla yazılması 3 puan. Toplam 20 puan. Model cevap: Kaba turda 4 mm yarıçap (çap payı 8 mm), finişte 1 mm yarıçap (çap payı 2 mm) alınır; finişte 1200 × 0,1 = 120 mm/dk ilerleme kullanılır ve son ölçüm mikrometreyle doğrulanır.