Frezleme Programlama

Konu Anlatımı

Frezleme Programlama

Frezleme programlama, tezgâh milinin parçayı çevirdiği ve takımın parça üzerinde ilerlediği işlemler için yazılır. Torna programlamada takım parçaya doğru giderken frezlemede tezgâh mili parçaya doğru hareket eder. Bu yön farkı, eksen tanımlarını ve talaş alma yönünü baştan değiştirir.

Freze yazılan programda üç değer birlikte belirlenir: kesim hızı, devir sayısı ve ilerleme. Kesim hızı takım malzemesiyle iş parçası malzemesinin çiftine göre seçilir, devir sayısı bu hızdan ve takım çapından hesaplanır. İlerleme ise birim zamanda alınan yol uzunluğudur.

1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi

Bu konuda frez tezgâhında bir programın nasıl kurulacağını, hangi eksenin hangi yönde tanımlandığını, talaş alma yönünün neden önemli olduğunu öğreneceksiniz. Ön bilgi olarak G-kod hareket komutlarını, M kodlarını ve iki sınıf arasında kullanılan satır düzenini biliyor olmanız beklenir.

Frezlemede dikey eksen hareketi takımın hareketidir ve işaret yönü tepegâhtan uzaklaşan yön olarak alınır. Eksen yönü yanlış seçilirse program derlenir ve hata vermez, ancak takım parçanın içine girer. Bu yüzden yön bilgisi öğrenimin ilk adımında sabitlenmelidir.

2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

Talaş alma yönü, takımın dönme yönü ile besleme yönünün aynı ya da zıt yönde olmasına göre adlandırılır. İkisinin aynı olduğu çalışmaya tırmanış yönünde çalışma denir; yüzey kalitesi daha düzgün olur, ancak takım yükü artar. Zıt yönde çalışmada yük azalır, yüzey biraz daha pürüzlü kalır.

Kaba frezlemede kesim derinliği bir defada alınacak biçimde belirlenir. Tabandan talaş çıkmasına izin verilirse takım kırılabilir. Bu nedenle talaş çıkışı planlanır, derinlik kademeli düşürülür ve talaşın çıkabileceği bir boşluk bırakılır.

• Kesim hızı: takımın çevre hızı, birimi metre/dakika.
• Devir sayısı: milin dakikadaki dönüş sayısı.
• İlerleme: takımın birim zamandaki ilerleme miktarı.

3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm

Çapı 20 mm olan bir frez ile 800 metre/dakika kesim hızında çalışılacaksa devir sayısı hesaplanır: devir sayısı = 1000 × kesim hızı / çap. Hesap sonucu tezgâhın izin verdiği en yüksek devirle karşılaştırılır, sınır aşılırsa kesim hızı düşürülür. Sonra takım çapına uygun ilerleme seçilir ve satırlar yazılır.

Bir programın yazım sırası şöyledir: çalışma sıfırı seçilir, takım tanımlanır, kesim hızı ve ilerleme atanır, gidiş ve geliş geçişleri yazılır, program sonu komutuyla kapatılır. Bu sıra bozulursa programın okunması zorlaşır ve hata bulmak uzar.

4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması

Saha uygulamasında en sık görülen hata, talaş alma yönünün ters seçilmesidir. Bu durumda yüzey kalitesi beklenenden düşük olur ve takım aynı yerde daha uzun süre çalıştığı için ömrü kısalır. Ayrıca talaş kesici ağzının önüne birikirse takım kırılabilir.

İkinci sık hata, telaflama payının programda tanımlanmamasıdır. Takım ucu ile parça üst yüzeyi arasında emniyet mesafesi bırakılmazsa takım parçaya çarpar. Bu çarpma yalnızca tezgâhı değil, takımı ve iş parçasını da bozar; program baştan denetlenmelidir.

5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim

Denetimde program kuru çalıştırma ile tek satır modunda sınanır. Kuru çalıştırmada takım ilerlemez, yalnızca satırlar okunur; böylece eksen yönü ve koordinat değerleri gözle kontrol edilir. Bu iki yöntem, üretime geçmeden önce programın doğruluğunu gösterir.

Aşağıdaki tablo, talaş alma yönü seçeneklerinin sonuçlarını karşılaştırır. Karar, yüzey kalitesi beklentisine ve takım dayanımına göre verilir.

6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene

En sık hata, frezlemede de torna gibi düşünüp dikey hareketi ters yönde yazmaktır. İkinci hata, devir sayısını takım çapından bağımsız sabit almaktır. Üçüncü hata ise talaş çıkışını planlamadan tek derinlikte kesmektir; bunun sonucu takım kırılmasıdır.

Özetle frezlemede tezgâh mili parçaya doğru hareket eder, dikey eksen takımın hareketidir. Kesim hızı ve ilerleme malzemeye göre seçilir, talaş alma yönü yüzey kalitesini belirler. Program yazıldıktan sonra kuru çalıştırma ve tek satır moduyla mutlaka sınanmalıdır.