10. SınıfFizik
Dalgaların Yayılma Süratini Etkileyen Etmenler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Dalga süratinin esneklik ve yoğunlukla ilişkisini v = kare kök(E/rho) bağıntısıyla açıklar.
- İp ve yay üzerindeki dalgaların süratini gerginlik ya da yay sabitiyle hesaplar.
- Sıcaklığın gazlardaki ses süratine etkisini yorumlar.
- Su dalgalarında derinliğin sürat üzerindeki etkisini açıklar.
- Dalga boyunun dalga süratini etkilemediğini gerekçesiyle gösterir.
Önemli noktalar
- Dalga sürati ortamın esnekliğinin yoğunluğa oranının kare köküyle belirlenir.
- Esneklik arttıkça dalga sürati artar, yoğunluk arttıkça dalga sürati azalır.
- İpteki dalgada gerginlik, yaydaki dalgada yay sabiti sürati belirleyen büyüklüktür.
- Gazlarda sıcaklık arttıkça sesin sürati artar; bu etki katı ve sıvılarda çok daha zayıftır.
- Sığ su dalgalarının sürati su derinliğinin kare köküyle orantılıdır.
- Dalga boyu ve dalga genliği dalga süratini değiştirmez; sürat yalnızca ortama bağlıdır.
Formüller ve kurallar
- v = kare kok(E / rho) (ortamda dalga sürati)
- v = kare kok(F / mu) (ipte dalga sürati)
- v = kare kok(k / mu) (yayda dalga sürati)
- v = kare kok(g. h) (sığ su dalgası sürati)
- v = lambda. f (sürat, dalga boyu ve frekans)
- v_hava = 331 + 0,6 · T (hava sıcaklığı T ile santigrat)
Sık yapılan hatalar
- Dalga boyunun sürati etkilediğini düşünmek: Aynı ortamda dalga boyu değiştiğinde frekans da ters orantılı değişir, böylece çarpım sabit kalır. Sürati belirleyen etken ortamın kendisidir, dalga boyu değildir.
- Orantıyı doğru seçememek: Bağıntılar kare köklüdür. Esneklik ya da gerginlik dört katına çıkarıldığında sürat iki katına çıkar, dört katına değil. Doğru orantı seçilirse sonuç hatalı olur.
- Yoğunluğun etkisini ters almak: Yoğunluk arttıkça dalga sürati azalır. Sürat, yoğunluğun kare köküyle ters orantılı olduğu için ağır ortamlarda dalga yavaş yayılır.
- Sıcaklık etkisini bütün ortamlara aynı biçimde uygulamak: Sıcaklığın ses süratine etkisi en belirgin gazlardadır. Katı ve sıvı ortamlarda sıcaklık değişiminin etkisi çok daha küçüktür.
- Yaygın hata 5: Dalgaların Yayılma Süratini Etkileyen Etmenler konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sayısal hesaplarda önce oranı bulup sonra kare kök alın; kare kökü en sonda almak hata payını azaltır.
- Oranlarda üslü sayılarla çalışırken önce 10'un kuvvetlerini ayırın, katsayıyı sonra işleyerek hata yapmayın.
- Bir soruda hangi değişkenin sabit olduğunu baştan okuyun; süratin ters orantılı olduğu büyüklükte oran yanlış yönde kurulur.
- Dalga boyu ya da genlik değişikliği görülüyorsa ilk anda süratin değişeceğini düşünmeyin; ortama ait bir etken arayın.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Dalgaların Yayılma Süratini Etkileyen Etmenler konusunun çözümlü sorularını çöz.