Doğruyu Arayan Bir Varlık Olarak İnsan nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• İnsanı diğer varlıklardan ayıran akıl, vicdan ve irade yeteneklerini açıklayabilir
• Doğru arayışının aşamalarını sıralayabilir ve her aşamanın işlevini gerekçelendirebilir
• Şüphe ile kesinlik arasındaki farkı örneklerle açıklayabilir
• Doğruya ulaşmanın sorumluluk olduğu yönünde çıkarımlarda bulunabilir
• Elde edilen bilginin yaşantıya dönüşmesi için izlenmesi gereken yolu belirleyebilir

Anahtar fikirler

• İnsanı diğer varlıklardan ayıran üç temel yetenek akıl, vicdan ve iradedir; hiçbiri tek başına yeterli değildir.
• Doğru arayışı yöntemseldir; gözlem, doğrulama, değerlendirme ve uygulama aşamaları sırayla izlenir.
• Şüphe bir soru işaretidir, tereddüt ise elde edilen bilgiye duyulan kuşkudur; ikisi de kesinlik değildir.
• Vicdanın yön göstermesi tek başına yeterli değildir, irade bu yön göstermeyi davranışa dönüştürmelidir.
• Elde edilen bilgi yaşantıya dönüşmediği sürece eksik sayılır ve başka durumlarda kullanılamaz.
• Seçiminden sorumlu olan insan, yanlış sonucun sorumluluğunu da üstlenmekten kaçınamaz.

Konunun özeti

Akıl olayları anlamlandırıp karşılaştırır, vicdan doğruyu sezgiyle seçer, irade bu seçimi davranışa dönüştürür. Doğru arayışı; gözlem, doğrulama, değerlendirme ve uygulama aşamalarından oluşan yöntemsel bir süreçtir. Şüphe soru sormayı, tereddüt cevabı aramayı, delil ise kesinliği ifade eder. Bilgi ancak yaşantıya dönüştüğünde tam değerine ulaşır. Seçebilen insan, seçiminden sorumlu olduğu için sorgulamayı bir görev olarak üstlenir.

Sık yapılan hatalar

• Sorgulayan kişiyi bilgiyi reddeden kişi sanmak: Sorgulama, bilgiyi yok saymak değil doğrulamanın ilk adımıdır; sorgulamayan kişi çoğu zaman kendi sezgisini yanlış kabul eder.
• Şüpheyi kesin bilgi gibi sunmak: Bir izlenim ya da duygu, henüz kanıtı bulunmamış bir sezgi olsa bile kesinlik değildir; kesinlik, delil elde edildiğinde başlar.
• Vicdanın yol göstermesini tek başına yeterli saymak: Vicdan doğruyu sezer, ancak davranışın gerçekleşmesi iradeye bağlıdır; iradesini kullanmayan kişi bildiği hâlde yanlış davranabilir.

İlgili konular

• İslam'da Bilgi Kaynakları ve İnanç – Uygulama ve Değerlendirme
• İnsan: Yaratılışı, Sorumluluğu ve Dua Eden Varlık
• Kur'an'dan Mesajlar
• İmanın Bireye ve Topluma Kazandırdıkları
• İman ve İmanın mahiyeti
• İslam’da İman Esasları