Atmosferdeki Tepkimeler ve Küresel Sorunlar nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Fosil yakıt yanmasıyla atmosfere salınan sülfür ve azot oksitlerinin su ve oksijenle tepkimeye girerek sülfürik asit ve nitrik aside dönüşmesini açıklar.
• Asit yağmurlarının kireç taşı, mermer, beton ve metal yüzeyler üzerindeki etkilerini denklemler yoluyla yorumlar.
• Ozon tabakasının görevini, CFC'lerin ozonu katalitik olarak yok etme mekanizmasını ve UV ışınımının canlılar üzerindeki etkisini açıklar.
• Karbon monoksit, metan ve partikül madde gibi çevre sağlığı sorunlarının kaynaklarını ve etkilerini belirtir.
• Ozonik bulut dezenoksitasyonunda kullanılan maddelerin seçilme ölçütlerini karşılaştırır.

Anahtar fikirler

• Atmosferde sülfür dioksit ve azot oksitleri su buharı ve oksijenle tepkimeye girerek sülfürik asit ve nitrik asit oluşturur.
• Asit yağmuru; kireç taşı, mermer ve beton gibi karbonatlı yüzeyleri aşındırır, metallerde korozyonu hızlandırır.
• Stratosferdeki CFC'ler ultraviyole ışınımıyla katalitik olarak parçalanır ve açığa çıkan klor atomu ozonu yok eder.
• Ozon tabakası, güneşten gelen zararlı UV-B ışınımını soğurarak canlı hücrelerinin DNA'sını korur.
• Karbon monoksit, eksik oksijenle yanma sonucu oluşan kokusuz ve renksiz bir gazdır; kapalı ortamda ölümcül zehirlenmelere yol açar.
• Metan, doğal süreçlerin de katkı verdiği güçlü ve kısa ömürlü bir sera gazıdır; birim kütle başına etkisi yüksektir.

Konunun özeti

Bu asitler yağışla ve aerosol çökelimiyle yüzeylere ulaşarak kireç taşı, mermer, beton ve metalleri aşındırır. Stratosferde CFC'ler ultraviyole ışınımıyla parçalanır ve açığa çıkan klor atomları ozonu katalitik olarak yok eder; böylece UV-B ışınımı artar. Yeryüzüne yakın ozon ise zehirli bir kirleticidir. Karbon monoksit, metan ve partikül madde sağlık ve iklim üzerinde ayrı riskler oluşturur. Yeşil kimya ilkeleri bu sorunları kaynağında azaltmayı, enerji verimliliğini ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını hedefler.

Sık yapılan hatalar

• Ozon tabakası ile yeryüzü ozonunu karıştırmak: Stratosferdeki ozon canlıları ultraviyole ışınımdan koruyan bir kalkan görevi görür; yeryüzüne yakın katmandaki ozon ise zehirli bir kirleticidir. Aynı madde olmalarına rağmen işlevleri zıttır.
• Asit yağmurunu yalnızca yağan suyla sınırlamak: Asidik çamur ve aerosol parçacıklarının çökelmesi de taş, toprak ve bitki örtüsüne zarar verir; olay yalnızca yağışın ölçülen pH değeriyle açıklanamaz.
• CFC'lerin doğrudan ozonla tepkimeye girdiğini düşünmek: Asıl mekanizma, CFC'lerin stratosferde ultraviyole ışınımıyla kırılması ve açığa çıkan klor atomlarının ozonu katalitik olarak parçalamasıdır.

İlgili konular

• Polimerler ve Plastikler
• Gıda Kimyası ve Katkı Maddeleri
• Çevre Kimyası ve Yeşil Kimya