tyt. SınıfTürkçe
Cümlenin Türleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Basit, birleşik, sıralı, bağlı ve bağımlı cümleleri tanır ve örnek verir.
- Cümleleri yükleme ve yüklemin yüklemine göre sınıflandırır.
- Cümleleri özneye ve tümleç yapısına göre sınıflandırır.
- Bir cümlenin türünü yüklem sayısına bakarak belirler.
- Sıralı cümle ile bağlı cümlenin farkını gerekçesiyle belirtir.
- Birleşik cümlenin yapısını örnek cümleler üzerinde gösterir.
- Verilen cümle grubunu türlerine göre sayar ve sonucu gerekçelendirir.
Önemli noktalar
- Cümle türlerinin ölçütü yüklem sayısıdır; öge sayısı ölçüt değildir.
- Bağımlı cümlede yüklem sayısı birdir; ikinci yüklem değil, anlam tamamlayan bölüm bulunur.
- Sıralı cümlede yüklemler birbirinden bağımsızdır; bağlı cümlede bu bağımlılık anlamdadır.
- Gizli özne bulunan yüklem sayısı yine bir ise o cümle basit cümledir.
- Aynı cümle farklı ölçütlerle farklı sınıflara girebilir; sorunun ölçütünü okumak gerekir.
- Birleşik cümle, sıralı, bağlı ve bağımlı cümlelerin ortak adı olarak da kullanılır.
Formüller ve kurallar
- Basit cümle = yüklem sayısı bir olan cümledir
- Birleşik cümle = yüklem sayısı birden çok olan cümledir
- Sıralı cümle = yüklemleri öz ve nesne yönünden ortak olan cümledir
- Bağlı cümle = ikinci yüklemi birincinin sonucu olan cümledir
- Bağımlı cümle = bir yüklemi diğerinin anlamını tamamlayan cümledir
- Öznesi belirsiz cümle = hiçbir yüklemde özne bulunmayan cümledir
- Parçalı cümle = öznesi cümlenin sonunda verilen cümledir
Sık yapılan hatalar
- Öge sayısını ölçüt almak: Birleşik cümlenin ölçütü öge sayısı değil yüklem sayısıdır. Çok öge içeren tek yüklemlı bir cümle basit cümledir.
- Yüklemi gizli bırakmak: Yüklem her zaman görünür olmak zorunda değildir. Kim özneye ait bir yüklem gizli kaldığında o cümle basit cümle sayılır.
- Bağlacı tür ölçütü sanmak: Bağlaç, yüklemler arasındaki ilişkiyi gösteren bir işarettir. Aynı bağlaç farklı ilişkilerde kullanılabilir.
- Sıralı ile bağlı cümleyi karıştırmak: Sıralı cümlede yüklemler birbirinden bağımsızdır, bağlı cümlede ise ikincisi birincinin sonucudur.
- Bağımlı cümleyi iki yüklem saymamak: Bağımlı cümlede yüklem sayısı birdir; yüklemlerden biri diğerinin anlamını tamamlar ve bağımsız bir yargı bildirmez.
- Tek ölçütle sınıflandırmak: Aynı cümle yükleme, özneye ve tümleç yapısına göre farklı sınıflara girebilir; soruda hangi ölçütün sorulduğuna bakmak gerekir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Önce yüklem sayısını bulun; tek yüklem gördüğünüzde cümlenin türü bellidir.
- Yüklemi gizli olabilecek cümlelerde özneyi yüklemden geriye doğru arayın.
- Sıralı cümlede yüklemleri ayıran bağlaç çoğu zaman "ile" ya da "ve"dir.
- Bağlı cümlede "bu yüzden", "çünkü", "bu nedenle" bağlaçlarını arayın.
- Bağımlı cümlede "onun", "ki", "gibi" gibi bağlayıcılar yüklem sayısını değiştirmez.
- Hata-avı soru kökünde olumsuzluk "yanlıştır", "doğru değildir" ya da "sayılmaz" biçimlerinde kurulur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.