Mecaz — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Mecazın tanımını gerçek anlam kavramı üzerinden açıklar.
• Mecazın varlık, karşılık, bütünlük ve uygunluk şartlarını sıralar.
• Bir cümlede mecaz yapılan sözcüğü tespit eder ve gerekçelendirir.
• Mecazın somutluk özelliğinin bozulmasıyla ne kastedildiğini açıklar.
• Mecaz ile gerçek anlam arasındaki farkı örnekler üzerinden gösterir.
• Kinaye ile mecaz arasındaki ilişkiyi açıklar.
• Mecazın anlamı zenginleştirdiğini örneklerle gösterir.

Önemli noktalar

• Mecazın en belirleyici şartı bütünlüktür; gösterilen öge algılanamaz.
• Uygunluk şartı olmadan mecaz kurulamaz; akla uygunluk ölçütü korunur.
• Mecaz-ı birebirde doğrudan aktarım, mecaz-ı mürselde ise karşılaştırma vardır.
• Kinaye gerçek anlam ile mecaz arasında yer alır ve anlamı daha dolaylıdır.
• Mecaz türü ne olursa olsun dört şartın tümü aranır.
• Mecaz, anlamı zenginleştirdiği gibi okuru ön bilgiyle donatır.
• Sözcüğün gerçek mi mecaz mı olduğuna karar cümle verilir, sözcük değil.

Formüller ve kurallar

• Mecaz = sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir anlamda kullanılması
• Mecazın şartları = varlık, karşılık, bütünlük ve uygunluk
• Varlık şartı = karşılığı olan bir ögenin bulunmasıdır
• Karşılık şartı = ögenin duyu, düşünce ya da duygu çağrıştırmasıdır
• Bütünlük şartı = gösterilen ögenin duyu organıyla algılanamamasıdır
• Uygunluk şartı = ögenin akla uygun olmasıdır
• Mecaz-ı birebir = sözcüğün yerine doğrudan başka bir sözcük konmasıdır
• Mecaz-ı mürsel = benzetme yoluyla başka bir sözcük konmasıdır

Sık yapılan hatalar

• Her sapmayı mecaz saymak: Bir organın bir parçasını göstermek yan anlamdır. Mecazda gösterilen öge, sözcüğün asıl gösterdiği şeyden başka bir şeydir.
• Bütünlük şartını atlamak: Mecazda gösterilen öge duyu organlarıyla algılanamaz. Algılanabilen bir ögeden söz eden cümle mecaz kurmaz.
• Mecaz ile kinayeyi karıştırmak: Mecazda anlam doğrudan aktarılır; kinayede ise öznel anlamlardan çıkarılır. Bu yüzden kinayede anlam daha dolaylıdır.
• Uygunluk şartını göz ardı etmek: Mecaz akla uygun olmalıdır. Birbirinden son derece uzak iki kavram mecaz yoluyla birbirine bağlanamaz.
• Mecazı yalnız benzetmeye indirgemek: Mecazın her türü benzetme yoluyla kurulmaz. Sözcüğün yerine doğrudan başka bir sözcük konduğunda benzetmeden söz edilemez.
• Sözcüğü bağlamından ayırmak: Aynı sözcük bir cümlede gerçek anlamda, başka bir cümlede mecazda kullanılabilir. Karar sözcüğe değil cümleye verilir.

Hızlı tekrar ipuçları

• Cümlede duyu organlarıyla algılanamayan bir öge görüyorsan mecaz olabilir.
• Şüpheli sözcüğü sözlükteki anlamıyla karşılaştır; sapma yoksa mecaz yoktur.
• Benzetme edatı görüyorsan mecaz-ı mürsel aranır.
• Kinaye seçeneğinde anlamın öznel anlamlardan çıkarıldığını denetle.
• Mecaz sorusunda dört şartın hepsini tek tek sor; tek bir şart yeterli değildir.
• Hata-avı sorusunda olumsuzluk yanlıştır, doğru değildir ya da sayılmaz biçimlerinden biriyle kurulur.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Mecaz konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin