tyt. SınıfTürkçe

Sözcük Türleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Türkçedeki dokuz temel sözcük türünü adıyla sayar ve tanır.
İsim türünü soyut-somut, özel-yaygın ve görev bakımından sınıflandırır.
Zamir türünü işaretçi, ilgi ve edat hâlindeki biçimlerine göre ayırır.
Sıfat ile zarfın niteleme ve görev bildirme arasındaki farkını gösterir.
Fiil türünü anlam bakımından isim, sıfat, zarf ve fiilimsi olarak sınıflandırır.
Edat, bağlaç ve ünlem arasındaki ayrımı cümle içinde uygular.
Bir sözcüğün türünü cümledeki görevine göre belirler.

Sözcük türü cümledeki göreve göre belirlenir; sözcük tek başına incelenmez.
Sıfat isimden, zarf fiilden önce gelir; bu konum kuralı tür taramasında işe yarar.
Sıfat-fiil ismi niteler, isim-fiil eylemi adlandırır; ikisi karıştırılmamalıdır.
Edat cümleden tamamen çıkarılamaz, bağlaç çıkarılabilir; bu deneme ayrımı belirler.
Zamir, ismin yerini tuttuğu için cümlede çıkarıldığında da anlam kurulabilir.
Özel ad büyük harfle başlar ve yalnız o adı gösterir; yaygın ad olma özelliği taşımaz.
Ünlem, duygu bildirdiği için cümlede tek başına bir öge olarak bulunur.

İsim = varlık ve olayı adlandıran sözcük; kim ve ne sorusuna yanıt verir
Zamir = ismin yerini tutan sözcük; hangisi sorusuna yanıt verir
Sıfat = niteleme yapan sözcük; nasıl bir sorusuna yanıt verir ve isimden önce gelir
Zarf = görev bildiren sözcük; nasıl, ne zaman, nerede sorularına yanıt verir
Fiil = yüklem olan sözcük; -an, -en, -mış eki sıfat-fiil, -mak eki isim-fiil, -ın eki zarf-fiil üretir
Edat = cümleden çıkarılamayan ilişki kuran sözcük
Bağlaç = kendisinden önceki ve sonraki ögeye eşit ölçüde uzanan sözcük
Ünlem = duygu bildiren sözcük; ayrı bir öge oluşturur

Sözcüğü tek başına değerlendirmek: Tür, cümledeki göreve göre belirlenir. Aynı sözcük bir cümlede zarf, başka bir cümlede sıfat görevi üstlenebilir.
Sıfat ile zarfı yer değiştirmek: Sıfat ismi niteler, zarf eylemi niteler. Güzel bir kitap sözünde niteleme sıfat, çok güzel sözünde ise zarf vardır.
Sıfat-fiil ile isim-fiili karıştırmak: Görünen sözcüğü sıfat-fiildir ve ismi niteler; görmek biçimi isim-fiildir ve eylem adı olarak kullanılır.
Edatı bağlaç saymak: Edat cümleden çıkarılamaz, bağlaç çıkarılabilir. Ve, ama, çünkü bağlaçtır; için, ile, gibi edattır.
Özel adı yaygın addan ayırmamak: Özel ad bir kişi, yer ya da kurumun adını gösterir ve büyük harfle başlar. Yaygın ad olarak da kullanılabilen sözcükler özel adla karıştırılabilir.
Zamiri isimle karıştırmak: Zamir, ismin yerini tutar. Bu yüzden değiştirildiğinde cümlenin anlamı değişmez; isim değiştirilince anlam değişir.

Sözcüğün soluna geldiği sözcüğe bak: solda isim varsa sıfat, fiil varsa zarf arar.
Zamir şüphesinde sözcüğü başka bir isimle değiştir; anlam korunuyorsa zamirdir.
Fiil biçimlerinde ekine bak: -an görüyorsan sıfat-fiil, -maktan görüyorsan isim-fiildir.
Edat mı bağlaç mı ayırt ederken cümleyi edatın çıkarıldığı hâlde oku.
Sıfat ile zarf arasında seçim yaparken cümlede eylem mi nesne mi niteleniyor diye sor.
Hata-avı sorusunda olumsuzluk yanlıştır, doğru değildir ya da sayılmaz biçimlerinden biriyle kurulur.