tyt. SınıfTürkçe
Noktalama — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Nokta ve virgülün kullanıldığı yerleri örneklerle ayırt eder.
- Noktalı virgülün virgülden farkını cümle yapısı üzerinden açıklar.
- İki nokta ve üç noktanın işlevlerini kendi örnekleriyle gösterir.
- Tırnak işaretinin sözcüğe özel anlam yükleme işlevini uygular.
- Kesme işaretinin gerekli olduğu durumları ayrı yazılan sözcüklerden bulur.
- Soru ve ünlem işaretinin duygu ile soruyu ayırt ettiğini gösterir.
- Verilen metindeki noktalama hatalarını bulup gerekçesiyle düzeltir.
Önemli noktalar
- Virgül bağlaçlardan önce konur; bağlaçtan sonra virgül gelmez.
- Noktalı virgül, virgülden daha geniş bir ayrım yapar ve düşünce değişimini belirtir.
- İki nokta bir bölümü açarken üç nokta anlatının bırakıldığını gösterir.
- Tırnak, başkasının sözü dışında da bir sözcüğe özel anlam yüklemek için kullanılır.
- Kesme işareti yalnız eklendiği sözcük ayrı yazıldığında kullanılır.
- Soru işareti soru, ünlem işareti heyecan ya da emir bildirir; ikisi birlikte kullanılabilir.
- Parantez, açıklama ya da not eklemek için kullanılır ve noktalama işaretlerinden sayılır.
Formüller ve kurallar
- Nokta = cümle sonu, kısaltma sonu, sıralı cümle sonu ve kapanış öncesi
- Virgül = eş görevli öge ayırımı ve bağlaç öncesi duraklama
- Noktalı virgül = iki ve daha fazla bölüm arasında düşünce değişimi
- İki nokta = kendisinden sonraki açıklama, örnek ya da sıralamayı açar
- Üç nokta = konuşma ya da yazıda bırakılan yeri gösterir
- Tırnak = aktarma ve sözcüğe özel anlam yükleme
- Kesme işareti = eklendiği sözcük ayrı yazılıyorsa gerekir
- Soru ve ünlem işareti = soru cümlesi ile heyecan ya da emir cümlesini gösterir
Sık yapılan hatalar
- Virgül yerine noktalı virgül koymamak: Cümlede iki ya da daha fazla ayrı düşünce varsa noktalı virgül kullanılır. Yalnız eş görevli öge ayırılıyorsa virgül yeterlidir.
- İki nokta ile üç noktayı ters kullanmak: İki nokta kendisinden sonra gelen bölümü açar; üç nokta ise anlatının bırakıldığını gösterir. Bu iki işaret birbirinin yerine kullanılamaz.
- Tırnağı aktarma dışında kullanmamak: Tırnak, yalnız başkasının sözü için değil, bir sözcüğe özel anlam yüklemek için de kullanılır. Tırnak içinde bir sözcük almak, cümlenin anlamını değiştirebilir.
- Kesme işaretini bitişik yazılan sözcükte kullanmak: Kesme işareti, eklendiği sözcük ayrı yazıldığında kullanılır. Bitişik yazılan sözcüklerde kesme işareti aranmaz.
- Soru ve ünlem işaretlerini karıştırmak: Soru işareti soru cümlelerinde, ünlem işareti ise heyecan, şaşırma ya da emir bildiren cümlelerde kullanılır.
- Virgülü bağlaçtan sonra koymak: Virgül, "ve", "ya da", "veya", "yani" gibi bağlaçlardan önce konur. Bağlaçtan sonra virgül gelmez.
Hızlı tekrar ipuçları
- İşaret seçerken "burada işaret ne işe yarıyor" sorusunu sor; cevap seçeneği belirler.
- Cümlede virgül sayısını azaltıp noktalı virgül denediğinde anlam düzeliyorsa doğru yoldasın.
- Kesme işareti sorusunda önce eklendiği sözcüğün ayrı mı bitişik mi yazıldığına bak.
- Tırnak sorusunda sözcük tırnak içinde alınınca anlamı değişiyor mu diye sor.
- Üç nokta gördüğünde cümlenin bitmiş olup bitmediğini denetle.
- Hata-avı sorusunda olumsuzluk yanlıştır, doğru değildir ya da sayılmaz biçimlerinden biriyle kurulur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Noktalama konusunun çözümlü sorularını çöz.