İlk Uygarlıklar (Mezopotamya) — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Mezopotamya adının coğrafi anlamını açıklar ve bölgede neden şehir devletlerinin kurulduğunu gerekçesiyle anlatır.
• Sümer, Akkad, Babil ve Asur devletlerinin merkezlerini ve ayırt edici özelliklerini tablo hâlinde karşılaştırır.
• Çivi yazısının ve zigguratların Sümerlerle ilişkisini, Gılgamış Destanı'nın tarihsel değerini açıklar.
• Hammurabi Kanunları ve kiyas hukuku uygulamasını Babil bağlamında değerlendirir.
• Akkadların Sargon döneminde yaptığı siyasal birleşmeyi Sümer şehir devletleriyle karşılaştırır.
• Asur devletinin ticaret kolonileri ve ordusu aracılığıyla büyümesini örnekler.

Önemli noktalar

• Mezopotamya adı "arasındaki nehirler" anlamına gelir; bölge Fırat ve Dicle havzasında bugün Irak ve Suriye sınırları içinde yer alır.
• Sümerler ilk şehir devletlerini kurmuştur; Ur, Uruk, Lagaş, Umma ve Nippur başlıca Sümer kentleridir.
• Çivi yazısı Sümerlerde kullanılmış, kil tablet yüzeyine çivi ucuyla kazılarak yazılmıştır; aynı sistem Akkad, Babil ve Asur'da da sürmüştür.
• Ziggurat, basamaklı yapılmış tapınak tepesi biçimindeki yapıdır ve Sümer şehirlerinin ortak mimari özelliğidir.
• Akkadlar, Sargon önderliğinde birbirinden bağımsız şehir devletlerini ilk kez tek yönetim altında birleştirmiştir.
• Hammurabi Kanunları Babil'de yazıya geçirilmiştir ve kanunlarda kiyas hukuku uygulandığı görülmektedir.
• Asur devleti Dicle kıyısında kurulmuş, ticaret kolonileri kurarak uzak pazarlara ulaşmış ve ordusunu bölgede genişletmiştir.
• Mezopotamya'da altmışlık sayı sistemi kullanılmıştır; bu sistemin alt kademesi altı ve on tabanıdır.

Formüller ve kurallar

• Şehir devleti = tek kent + o kentin çevresindeki topraklar + ortak yönetim birimi
• Akkad modeli = birden çok şehir devletinin tek bayrak altında birleşmesi
• Sümer yazısı = çivi ucuyla kil tablet üzerine kazılarak yazılan yazı biçimi
• Altmışlık sayı sistemi = 6 ve 10 tabanlı alt kademelerin 60 üzerine kurulması
• Babil hukuku = yazılı kural + kıyas hukuku; benzer durumda yazılı kural bulunamazsa yargı karar verir
• Asur'ın genişlemesi = ticaret kolonileri + koruma için kurulan ordu
• Buluntu hükmü = yer + malzeme + içerik + siyasal yapı bileşenlerinin birlikte okunması

Sık yapılan hatalar

• Sümerlerle Akkadları aynı devlet saymak: Sümerler ayrı şehir devletleriyle, Akkadlar ise bu şehirleri tek yönetim altında toplayan bir devletle kurulmuştur. İkisinin kuruluş amacı ve ölçeği farklıdır.
• Babil ile Asur'un merkezini karıştırmak: Babil Fırat kıyısında, Asur ise Dicle kıyısında kurulmuştur. Aynı bölgede iki ayrı büyük devletin bulunması bu iki nehrin farklı kollarının stratejik önemini gösterir.
• Hammurabi Kanunları'nın yalnız ceza listesi olduğunu düşünmek: Metin yalnız cezaları değil, birçok alanda uygulanacak kuralları da içerir. Kanunlarda kıyas hukuku uygulandığı yani benzer durumlarda yazılı kural bulunmadığında yargının karar verdiği görülür.
• Asur'u yalnız bir savaş devleti saymak: Asurlu tüccarlar uzak coğrafyalara ticaret kolonileri kurmuş, ticaret yollarını güvence altına almıştır. Asur'un büyümesi yalnız ordularıyla değil, ticaret ağıyla da açıklanır.
• Çivi yazısının bütün halklara aynı zamanda ait olduğunu sanmak: Çivi yazısı Mezopotamya'da yaygınlaşmış bir yazı sistemidir, ancak bulunduğu şehre göre Akkad, Babil ya da Asur kaydı olabilir. Yazı sistemi ortak, kullanıcı topluluğu farklıdır.
• Şehir devletini ülke devletiyle aynı saymak: Şehir devleti sınırları bir kentin çevresiyle sınırlıdır ve komşularıyla sürekli rekabet eder. Aynı anda Ur ve Uruk'un birbirinden bağımsız olduğunu bilmek, bu ayrımın temelidir.

Hızlı tekrar ipuçları

• Nehir adı sorusu geldiğinde Fırat'ı Babil, Dicle'yi Asur ile eşleştirin. Bu eşleşme Babil-Asur karşılaştırmalarının anahtarıdır.
• "İlk" ifadesi içeren sorularda ölçütü sorun: ilk şehir devletleri Sümer, ilk birleşme Akkad, ilk yazılı kanun metni ise Babil için söylenir.
• Kanun sorusu geldiğinde "kiyas hukuku" ifadesini arayın. Hammurabi Kanunları'nda kıyas hukukunun uygulanması soruların en sık sorulan noktasıdır.
• Asur sorularında "ticaret kolonisi" ifadesini gördüğünüzde cevabın genellikle Asur olduğunu hatırlayın; Asur'u yalnız askerî bir devlet sanmak sık yapılan bir hatadır.
• Gılgamış Destanı sorusunda "bilinen en eski yazılı destanlardan biri" ifadesi aklınızda olsun; destanın Sümerlerle ilişkilendirilmesi gerekir.
• Ziggurat, Sümer şehirlerinin tapınak tepeleridir; Ur ve Uruk kentlerinde bu yapılar aranır.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin