İnkılap Hareketleri — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• İnkılap kavramını tanımlar, reform ya da ıslahat kavramından ayırır.
• Bir inkılabın aşamalarını ve başarıya ulaşması için gereken koşulları sıralar.
• Tanzimat, Islahat ve Meşrutiyet dönemi çabalarının amaç ve sonuçlarını karşılaştırır.
• Siyasi, hukukî, ekonomik, sosyal-kültürel, eğitim ve düşünce alanındaki inkılapları sınıflandırır.
• Amerikan Bağımsızlık Savaşı, Fransız Devrimi, Rusya'daki devrim ve Türkiye Cumhuriyeti'ni karşılaştırır.
• Muhalefet, dış müdahale, ekonomik yetersizlik, bölgesel farklılık ve yanlış uygulama gibi güçlükleri açıklar.
• Bir inkılabın başarısını kalıcı kurumlar, eğitim, yönetim ve toplumsal sonuçlar üzerinden ölçer.

Önemli noktalar

• İnkılap, mevcut düzeni köklü biçimde değiştirme çabasıdır; reform ise düzen içinde sınırlı düzeltmedir.
• Bir inkılabın aşamaları baskı, birikim, öncü kadro ve uygun zaman başlıklarıyla izlenir.
• Tanzimat Fermanı 1839'da, Islahat Fermanı 1856'da çıkarılmıştır.
• I. Meşrutiyet 1876'da, II. Meşrutiyet 1908'de ilan edilmiştir.
• Fransız Devrimi 1789'da gerçekleşmiş, eski düzenin kökten değiştirilmesini örneklemiştir.
• Rusya'da 1917'de gerçekleşen devrim çok partili bir tablo içinde değerlendirilmelidir.
• Türkiye Cumhuriyeti 1923'te ilan edilmiş, yeni yönetim düzeninin kurulmasıyla özdeşleşmiştir.
• Inkılaplar birbirini tamamlar; inkılapların bir bölümünü atmak bütünü zayıflatır.

Formüller ve kurallar

• Inkılap ile reform arasındaki fark = değişen alan sayısı + değişikliğin kalıcı kuruma dönüşmesi
• Inkılabın dört koşulu = baskı + birikim + öncü kadro + uygun zaman
• Bir inkılabın başarı ölçütü = kalıcı kurumlar + eğitim düzeni + yönetim düzeni + ekonomik düzen + toplumsal karşılık
• Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı arasındaki süre = 1856 − 1839 = 17 yıl
• Islahat Fermanı ile II. Meşrutiyet arasındaki süre = 1908 − 1856 = 52 yıl
• Fransız Devrimi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı arasındaki süre = 1923 − 1789 = 134 yıl
• Inkılap hareketlerinde güçlükler = muhalefet + dış müdahale + ekonomik yetersizlik + bölgesel farklılık + yanlış uygulama

Sık yapılan hatalar

• Reform ile inkılap arasındaki farkı gerekçesiz saymak: İki kavram da düzeni değiştirme girişimidir; aralarındaki fark değişikliğin ölçeğindedir. Reformda düzen korunur ve belli alanlar düzeltilir, inkılapta düzenin kendisi değişir ve sonuç kalıcı kuruma dönüşür. Ölçek gösterilmeden verilen cevap sınavda yeterli sayılmaz.
• Tanzimat ve Islahat dönemlerini birbirine karıştırmak: İki dönem arasında kapsam farkı vardır. Tanzimat dönemi ıslahatları hukuk, eğitim ve ordu gibi alanlarda başlatılan bir girişimdir; Islahat dönemi bu çalışmaların kapsamını genişleten ikinci adımdır. İkisi de birbirinin devamıdır, ancak aynı iş değildir.
• Meşrutiyet dönemlerini inkılabın tamamlanması saymak: Meşrutiyet dönemleri yönetim düzeninde halkın katılımını genişletmiştir. Ancak hukuk, eğitim, ekonomi ve düşünce alanlarında atılması gereken adımların tamamı bu dönemlerde tamamlanmamıştır; inkılabın bütün alanlarda bitişi sonraki döneme kalır.
• İnkılabı yalnız hukuk değişikliği sanmak: Bir inkılap birden çok alanı kapsar. Yalnız kanun değişikliği yapılmışsa hukukî inkılap söz konusudur; siyasi, ekonomik, eğitim ve sosyal-kültürel alanlardaki adımlar da bu kapsama girer. Bu yüzden "inkılap yapıldı" denilen bir durumda önce hangi alanların değiştiği sorulmalıdır.
• Dünya inkılaplarını aynı sonuçlu saymak: Farklı ülkelerdeki inkılaplar farklı koşullarda, farklı yollardan gerçekleşmiştir. Bu nedenle yalnız "başarılı oldu" ya da "başarısız oldu" demek yeterli bir karşılaştırma değildir. Meşruiyet, değişim ölçeği ve kalıcı kurum başlıklarında karşılaştırılmalıdır.
• Güçlükleri tek bir kaynağa bağlamak: Muhalefet, dış müdahale, ekonomik yetersizlik, bölgesel farklılıklar ve yanlış uygulamalar birbirini besleyerek aynı anda etkili olur. Birini diğerlerinden bağımsız sayan açıklamalar süreci gerçekte olduğundan çok daha kolay gösterir.

Hızlı tekrar ipuçları

• "Reform ile inkılap arasındaki fark nedir" biçimindeki sorularda çözüm değişikliğin ölçeğindedir. Şıklarda "bütün kurumlar", "temel düzen", "kalıcı" gibi ifadeler arayın; "yalnız bir alanda", "dar kapsamlı" gibi ifadeler ise reformu anlatır.
• "Inkılabın koşulları" sorusunda dört seçenek vardır: baskı, birikim, öncü kadro ve uygun zaman. Soruda geçen olayın hangi aşamayı anlattığını bulmadan şıklara bakmayın.
• Tanzimat ve Islahat dönemi sorularında "ilk ıslahat adımı" ile "kapsamın genişletilmesi" ayrımı aranır. Aynı alanda iki defa adım atılıp atılmadığına bakın.
• Meşrutiyet sorularında anahtar ifade "meclis aracılığıyla halkın yönetime katılması"dır. Meclisle ilgisi olmayan bir şık, Meşrutiyet dönemi sorularında elenir.
• Yıllı sorularda şıkların tamamı yıldır; bu yüzden yakın yılları değil, olayın hangi düzene ait olduğunu düşünün. Meşrutiyet ile Cumhuriyet yılları birbirine yakın olduğu için karışma ihtimali yüksektir.
• "Başarılı bir inkılap nasıl anlaşılır" biçimindeki sorularda anahtar ölçüt kalıcılıktır. Kalıcı kurum, kalıcı uygulama ve toplumsal karşılık ifadeleri aranmalıdır.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra İnkılap Hareketleri konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin