I. Dünya Savaşı — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• I. Dünya Savaşı'nın hangi olayla başladığını ve bloklaşmanın nasıl kurulduğunu açıklar.
• Osmanlı Devleti'nin savaşa giriş tarihini ve bu girişin biçimsel özelliğini belirtir.
• Osmanlı'nın savaşa katılma nedenlerini toprak, prestij, güvenlik ve sınır tanınmazlığı başlıklarıyla açıklar.
• Kafkasya, Irak-Suriye, Çanakkale ve Doğu Trakya cephelerini sonuçlarıyla birlikte karşılaştırır.
• Çanakkale cephesinde deniz ve kara harekâtının birlikte yürütülmesini ve Gelibolu'dan çekilme sonucunu değerlendirir.
• Brest-Litovsk Antlaşması'nın Alman yardımının sona ermesiyle ilişkisini ve Rusya'daki siyasi değişimin savaşın gidişine etkisini açıklar.
• Mondros Mütarekesi sonrası işgallerin ve direnişin nasıl geliştiğini değerlendirir.

Önemli noktalar

• Saraybosna olayı 28 Haziran 1914'te yaşanmış ve savaşın fitilini ateşlemiştir.
• Osmanlı Devleti 28 Temmuz 1914'te savaşa girmiştir.
• Osmanlı Devleti Almanya ile resmî savaş yapmamış, Almanya'nın müttefikleriyle savaşmıştır.
• İtilaf Devletleri İngiltere, Fransa ve Rusya'dan; Merkezî Devletler ise Almanya ile Avusturya-Hungarya'dan oluşmuştur.
• Osmanlı'nın savaşa girme nedenleri arasında kaybedilen toprakların geri alınması isteği, prestij ve güvenlik endişeleri ile sınır tanınmazlığı talebi bulunur.
• Çanakkale (Ayıntab) cephesinde deniz ve kara harekâtı birlikte yürütülmüş, 1915 sonbaharında taarruz yapılmış ve Gelibolu'dan çekilmiştir.
• Kafkasya (Kars) cephesinde 1916'da Erzurum ve Erzincan işgal edilmiştir.
• Suriye cephesinde 1916'da İngiliz ve Fransızlar ilerlemiş, 1917'de Kudüs işgal edilmiştir.
• Brest-Litovsk Antlaşması 1917'de imzalanmış ve Alman yardımının sona ermesine yol açmıştır.
• Mondros Mütarekesi 11 Kasım 1918'de imzalanmıştır; ardından İstanbul işgal edilmiş ve Boğaz denizden kapatılmıştır.

Formüller ve kurallar

• Savaşın uzunluğu = Mondros Mütarekesi yılı − savaşa giriş yılı (1918 − 1914 = 4 yıl)
• Çanakkale cephesi süresi = Gelibolu'dan çekilme yılı − savaşa giriş yılı (1915 − 1914 = 1 yıl)
• Kafkasya cephesindeki toprak kaybı yılı = 1916; bu yıl Suriye cephesinde de İngiliz ve Fransız ilerlemesi görülmüştür
• Suriye cephesinde Kudüs'ün işgal yılı = 1917; aynı yıl Brest-Litovsk Antlaşması imzalanmıştır
• Osmanlı'nın cepheleri = Kafkasya (Kars) + Irak-Suriye + Çanakkale (Ayıntab) + Doğu Trakya
• Bir cephenin okunması = coğrafya (hangi bölge) + taraflar (kimin karşısında) + sonuç (ne kazandı, ne kaybetti)
• Savaşın sonuç boyutları = askerî kayıp + siyasi değişim + toplumsal yorgunluk + ekonomik çöküş

Sık yapılan hatalar

• Osmanlı'nın Almanya'ya resmî savaş ilan ettiğini düşünmek: Osmanlı Devleti savaşa Almanya'nın yanında girmiştir, ancak Almanya ile resmî olarak savaşmamıştır. Savaş, Almanya'nın müttefikleri olan rakiplerle yürütülmüştür. Savaşa katılmak ile belirli bir devlete savaş ilan etmek aynı şey değildir.
• Çanakkale'yi yalnız deniz harekâtından ibaret saymak: Çanakkale (Ayıntab) cephesinde deniz ve kara harekâtı birlikte yürütülmüştür. Denizaltı kavgasının ardından 1915 sonbaharında taarruza geçilmiş, Gelibolu'dan çekilme gerçekleşmiştir. Cephenin sonucunu yalnız deniz savaşına bağlamak eksik bir açıklamadır.
• Kudüs'ün işgalini Kafkasya cephesine bağlamak: Kudüs 1917'de Suriye cephesinde İngiliz ve Fransızların ilerlemesiyle işgal edilmiştir. Kafkasya cephesinde ise 1916'da Erzurum ve Erzincan işgal edilmiştir. İşgal edilen yerin adı ile cephe adının karıştırılmaması gerekir.
• Brest-Litovsk Antlaşması'nın taraflarını karıştırmak: Brest-Litovsk Antlaşması Merkezî Devletler ile Rusya arasında imzalanmıştır. Osmanlı Devleti bu antlaşmanın tarafı değildir. Antlaşmanın sonucunda Alman yardımı sona ermiş, Rusya savaştan çekilmiştir.
• Savaşa katılımı tek bir ekonomik gerekçeye bağlamak: Osmanlı'nın savaşa girme nedenleri arasında kaybedilen toprakların geri alınması isteği, prestij ve güvenlik endişeleri ile sınırın tanınması talebi bulunur. Tek bir ekonomik gerekçe bu tabloyu açıklamaya yetmez.
• Mondros Mütarekesi'ni savaşın her şeyini bitirdiğini sanmak: Mütareke savaşın bittiğini belirtmiştir ancak işgalleri durdurmamıştır. İstanbul işgal edilmiş, Boğaz denizden kapatılmıştır. Mütareke sonrası ortaya çıkan tablo, yeni bir mücadelenin başladığı tablo olduğu için "savaşın her şeyi bitti" biçiminde okunmamalıdır.

Hızlı tekrar ipuçları

• "Osmanlı hangi devlete savaş ilan etti" biçimindeki sorularda cevap genellikle Almanya değildir. Osmanlı Almanya ile resmî savaş yapmamış, onun müttefikleriyle savaşmıştır.
• Cephe sorularında şu eşleştirmeyi ezberleyin: Kafkasya toprak kaybı, Irak-Suriye düşman lehine ilerleme, Çanakkale Gelibolu'dan çekilme, Doğu Trakya savaşın sona ermesi.
• Kudüs 1917'de ve Suriye cephesinde işgal edilmiştir; Erzurum ile Erzincan ise 1916'da Kafkasya cephesinde. Bu iki grup karıştırılırsa hem yıl hem cephe hatası yapılmış olur.
• 1917 yılı savaşın dengesi açısından dönüm noktasıdır: Kudüs'ün işgali, Brest-Litovsk Antlaşması ve Rusya'daki siyasi değişim aynı yılın içinde gerçekleşmiştir.
• Yıl sorularında iki tarih arasındaki fark soruluyorsa büyük yıldan küçük yıl çıkarılır; şıklardaki küçük sayılar bu farkla karşılaştırılır.
• Savaşın etkileri dört başlıkta sorulur: askerî, siyasi, toplumsal ve ekonomik. Şıklarda bu dört başlığın dışında kalan bir alan varsa onun doğru olma ihtimali yüksektir.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra I. Dünya Savaşı konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin