tyt. SınıfTarih
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- İlk Türk devletlerini kuruluş tarihleri, merkezleri ve yıkılışlarıyla sıralar.
- Orhun Yazıtları'nın kaynağının önemini açıklar.
- Bozkır kültürünün temel öğelerini günlük yaşamla ilişkilendirir.
- Kavimler Göçü'nü nedenleri ve sonuçlarıyla değerlendirir.
- Türk destanlarını konu ve kahramanlarıyla eşleştirir.
Önemli noktalar
- Orhun Yazıtları Türklerin bilinen ilk yazılı kaynaklarıdır.
- Asya Hun Devleti, Türklerin kurduğu ilk büyük siyasi birliktir.
- Göktürkler ile Hunlar merkez olarak Ötüken'i paylaşır.
- Uygurlar yerleşik hayata geçmiş, kâğıdı ve baskı tekniğini geliştirmiştir.
- Kavimler Göçü 375'te hızlanmış, Batı Roma'nın 476'daki yıkılışını hazırlamıştır.
- Destanlar yazısız kaynaktır ve diğer belgelerle doğrulanmalıdır.
Formüller ve kurallar
- Asya Hunları: M.Ö. 220 – MS 216, merkez Ötüken
- Mete Han: M.Ö. 209, onlu teşkilat ve ıslıklı ok
- Göktürkler: 552 kuruluş, 744 yıkılış
- Uygurlar: 744 – 840, merkez Ordu Balık
- Kavimler Göçü hızlanması: 375, Batı Roma'nın yıkılışı: 476
- Orhun Yazıtları: Kül Tigin 731, Bilge Kağan 735
Sık yapılan hatalar
- Asya Hunları'nı milattan sonra kurulmuş sanmak: Asya Hun Devleti M.Ö. 220'de kurulmuş, M.S. 216'da dağılmıştır.
- Ötüken'i tek bir devlete özgü bilmek: Ötüken hem Asya Hunları'nın hem Göktürklerin merkezidir.
- Uygurların göçebe olduğunu sanmak: Uygurlar yerleşik hayata geçmiş, tarım ve şehircilik geliştirmiştir.
- Destanı doğrudan tarihî belge saymak: Destanlar yazısız kaynaktır, abartılı oldukları için mutlaka doğrulanmalıdır.
- Yıkılış sırasını karıştırmak: Göktürkler Uygurlar, Uygurlar Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Devlet–kuruluş–merkez üçlüsünü tek satırlık kartlarla ezberle; sorular bu üçgenden birini sorar.
- M.Ö. ve M.S. ibaresini soru kökünde ikinci kez kontrol et; Hun kuruluşu en sık karıştırılan tarihtir.
- Kaynak sorularında belgeyi sınıflandır: taşa kazınmışsa yazılı, anlatımsa destan yani yazısız kaynaktır.
- Yıkılış sorularında bir sonraki devlete bak; genellikle doğru cevap o devlettir (Uygur→Kırgız).
- Tipik sınav tuzağı, yazıtların tarihini (731-735) devlet kuruluşuyla karıştırmaktır; yazıtlar II. Göktürk dönemine aittir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra İslamiyet Öncesi Türk Tarihi konusunun çözümlü sorularını çöz.