tyt. SınıfKimya
Yükseltgenme ve İndirgenme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Yükseltgenme ve indirgenme basamaklarını oksijen sayısı değişimiyle tanımlar.
- Bir tepkimede yükseltgenen ve indirgenen maddeyi elektron aktarımına göre belirler.
- Redoks tepkimelerinde yükseltgenen ve indirgenen türün madde miktarını hesaplar.
- Oksijen sayısını hesaplayarak bir bileşiğin yükseltgenme eğilimini tartışır.
- Oksijen eşdeğeri hesabını karbonhidrat örnekleri üzerinde yapar.
- Metal oksitlenmesi ve yanma gibi günlük hayat olaylarını bu basamaklarla açıklar.
Önemli noktalar
- Yükseltgenmede oksijen sayısı artar, indirgenmede azalır; yön değiştirilirse türlerin rolleri de değişir.
- Bir tepkimede yükseltgenme ve indirgenme birlikte bulunur; verilen toplam elektronla alınan toplam elektron eşittir.
- Oksijen sayısı bir kütle değil, elektrona ilişkin işaretli bir sayıdır ve negatif değer alabilir.
- Bir atomun oksijen sayısındaki bir birimlik değişim bir elektron aktarımına karşılık gelir.
- Oksijen eşdeğeri karbon, hidrojen ve oksijenden oluşan bileşikler için tanımlanır ve karbon sayısının iki katı kullanılır.
- Elektrolizde anot yükseltgenme, katot indirgenme yeridir; bu eşleşme ters kurulamaz.
Formüller ve kurallar
- Oksijen sayısı toplamı = Σ (her atomun oksijen sayısı × atom sayısı)
- Nötr bileşikte oksijen sayısı toplamı = 0
- Oksijen atomunun oksijen sayısı = -2
- Oksijen eşdeğeri = (2 × karbon sayısı + hidrojen sayısı) ÷ 2
- Aktarılan elektron miktarı = madde miktarı × birim madde başına elektron sayısı
- Toplam elektron miktarı = yükseltgenen türün verdiği = indirgenen türün aldığı
- Oksijen sayısındaki artış = yükseltgenme, azalış = indirgenme
- Ürün kütlesi = başlangıç maddesinin kütlesi + bağlanan oksijen kütlesi
Sık yapılan hatalar
- Oksijen sayısı yönünü ters almak: Oksijene bağlanan tür her zaman oksijen sayısını artırır ve yükseltgenir. Oksijenden yoksun kalan tür ise oksijen sayısını kaybettiği için indirgenir. Oksijen sayısı her zaman oksijenli bileşiklerde daha büyüktür.
- Tek başına yükseltgenme aramak: Bir tepkimede yalnızca yükseltgenme ya da yalnızca indirgenme olamaz. Verilen elektronu alacak bir tür bulunmadığında denklem kurulamaz; iki basamak daima çift hâlde bulunur.
- Elektron sayımını atlamak: Oksijen sayısındaki bir birimlik değişim bir elektron aktarımına karşılık gelir. Bu ilişkiyi kullanmadan yalnızca madde miktarını yazmak, sorunun istediği büyüklüğü bulmaz.
- Oksijen eşdeğerini yanlış kurgulamak: Oksijen eşdeğeri karbon sayısının iki katı ile hidrojen sayısının toplamının ikiye bölünmesiyle bulunur. Karbonun iki katı alınmazsa sonuç yarı yarıya küçük çıkar.
- Oksijen sayısını atom kütlesi sanmak: Oksijen sayısı kütle değil, elektrona ilişkin işaretli bir sayıdır ve negatif olabilir. Kütleyle karıştırıldığında büyüklük karşılaştırmaları bozulur.
- Anot ve katotu ters bağlamak: Elektrolizde anot yükseltgenmenin, katot indirgenmenin gerçekleştiği elektrottur. Bu eşleşme ters kurulursa elektron akışı ve ürün miktarı yanlış bulunur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir olay için önce oksijen sayısının artıp azaldığına bakın; yön sizin hangi basamakla karşılaştığınızı söyler.
- Metal oksitlenirken genellikle elektron verir; oksijen ise elektron alarak indirgenir. İki türün rolünü karıştırmamak için hangisinin oksijene bağlandığını sorun.
- Elektron sayımı sorularında önce birim madde başına elektron sayısını bulun, sonra madde miktarıyla çarpın.
- Oksijen eşdeğeri hesabında karbon sayısını iki ile çarpmayı unutmayın; bu adım atlanırsa sonuç yarı değer çıkar.
- Metallerin oksijen sayısı genellikle pozitiftir; oksijeninki negatiftir. Toplamın sıfır olması gerektiğinden diğer atomların değerleri işaretle belirlenir.
- Kütle artan tepkimelerde oluşan ürün kütlesi, başlangıç kütlesiyle değil, bağlanan oksijenin de eklenmesiyle bulunur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Yükseltgenme ve İndirgenme konusunun çözümlü sorularını çöz.