tyt. SınıfKimya
Çözeltiler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Çözünen ve çözücüyü tanımlayarak çözeltinin oluşumunu açıklar.
- Doygun, doymamış ve aşırı doymuş çözeltileri gerekçesiyle ayırt eder.
- Çözünme hızını etkileyen etmenleri belirleyerek hız değişimini yorumlar.
- Kütlece yüzde, hacimce yüzde ve ppm hesaplarını yapar ve birimlerini doğru yazar.
- Molarite ve molalite hesaplarını yaparak aralarındaki farkı uygulamada gösterir.
- Seyreltme ve karıştırma problemlerini madde miktarı korunumu üzerinden çözer.
- Elektrolitlerin çözünürken iyonlaştığını gerekçesiyle açıklar.
Önemli noktalar
- Çözünme fiziksel bir süreçtir; çözünme sırasında yeni bir tür oluşmaz ve süreç geri alınabilir.
- Çözünmüş maddenin kütlesi çözünmemiş hâldeki kütlesinden daha küçüktür; kütle korunumu iyonların çözücüyle birlikte ölçülmesinden gelir.
- Doymuş çözelti, o sıcaklıkta çözünen kapasitesi tamamen dolmuş çözeltidir; eklenen çözünen çözünmeden kalır.
- Molaritede payda çözeltinin hacmi, molalitede ise çözücünün kütlesidir; bu iki büyüklük karıştırılmamalıdır.
- Seyreltmede çözünen madde miktarı değişmez; değişen tek büyüklük hacimdir.
- ppm, miligram ile kilogram arasındaki dönüşümü kullanan bir birimdir ve binde ya da yüzde değildir.
- Elektrolitler suda iyonlaştığı için çözelti iletken hâle gelir; moleküler çözünenler iyon oluşturmaz.
Formüller ve kurallar
- Kütlece yüzde = çözünen kütlesi ÷ çözelti kütlesi × 100
- Hacimce yüzde = çözünen hacmi ÷ çözelti hacmi × 100
- ppm = çözünen kütlesi (mg) ÷ çözelti kütlesi (kg)
- Molarite (M) = madde miktarı (mol) ÷ çözelti hacmi (L)
- Molalite (m) = madde miktarı (mol) ÷ çözücü kütlesi (kg)
- Madde miktarı (mol) = çözünen kütlesi ÷ mol kütlesi
- Seyreltmede M₁ × V₁ = M₂ × V₂
- Karıştırmada n₁ + n₂ = n_toplam ve V₁ + V₂ = V_toplam
- Doygun çözeltide çözünen = toplam kütle × çözünürlük ÷ (100 + çözünürlük)
- İyon derişimi = madde derişimi × formül birimindeki iyon sayısı
Sık yapılan hatalar
- Çözelti kütlesini çözücü kütlesi sanmak: Çözeltinin toplam kütlesi, çözünen ile çözücünün kütlesinin toplamıdır. Yüzde hesabında payda çözücü değil çözelti kütlesi olmalıdır; bu hata sonucu gereğinden büyük gösterir.
- Hacim birimini dönüştürmemek: Molarite hesabında hacmin litre cinsinden olması gerekir. Mililitre verilmişse litreye çevrilmeden bölme yapılırsa derişim yüz kat yanlış çıkar.
- Molalitede gramı kilogram yerine kullanmak: Molalitede bölen çözücünün kütlesidir ve kilogram cinsinden yazılır. Gram değeri doğrudan kullanılırsa sonuç bin kat küçük elde edilir.
- Çözünme hızını çözünme miktarı sanmak: Karıştırmayı artırmak ya da sıcaklığı yükseltmek çözünme hızını artırır, ancak doygunluk noktasına ulaşıldıktan sonra çözünen miktarını artırmaz. Hız ile miktar aynı kavram değildir.
- ppm değerini yüzde ile karıştırmak: ppm, binde değil milyonda bir parça anlamına gelir. Çok düşük derişimleri yüzde olarak yazmak değeri gereğinden çok büyük gösterir.
- Seyreltmede madde miktarını değiştirmek: Seyreltmede su eklenir, çözünen miktarı korunur. Bu nedenle eski derişim ile eski hacmin çarpımı, yeni derişim ile yeni hacmin çarpımına eşittir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sorunun istediği büyüklüğün cinsini önce yazın: kütle mi, hacim mi, milyon da bir mi, yoksa madde miktarı mı?
- Yüzde hesabında paydanın çözelti kütlesi olduğunu hatırlayın; çözücü kütlesi değil.
- Molarite sorusunda hacim mutlaka litreye çevrilmelidir; molalite sorusunda ise çözücü kütlesi kilograma çevrilir.
- Seyreltme sorularında yeni hacim bulunduğunda denetimi şöyle yapın: eski derişim küçükse yeni derişim daha da küçük olmalıdır.
- ppm sorusunda litre ile kilogram arasındaki yaklaşımın yalnızca seyreltik sulu çözeltilerde geçerli olduğunu not edin.
- İyonlaşan çözünenlerde iyon derişimi, madde derişiminden küçük değildir; bölme işlemi yaparken formül birimindeki iyon sayısını unutmayın.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Çözeltiler konusunun çözümlü sorularını çöz.