Kimyasal Tepkimeler — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Birleşme, ayrışma, yer değiştirme ve nötrleşme tepkimelerini örneklerle tanır.
• Kütle, atom sayısı ve yük korunumlarını tepkime açıklamalarında kullanır.
• Ekzoterm ve endoterm tepkimeleri ısı alışverişine göre ayırt eder.
• Tepekime hızını etkileyen etmenleri sıralar ve etkilerini gerekçelendirir.
• Katalizörün neyi değiştirip neyi değiştirmediğini açıklar.
• Karışımdaki maddeler arasında mol oranını hesaplar ve denklemle ilişkilendirir.

Önemli noktalar

• Birleşme, ayrışma, yer değiştirme ve nötrleşme tepkime türlerini belirleyen dört temel başlıktır.
• Tepkimede kütle, element bazında atom sayısı ve toplam yük korunur.
• Katı ya da sıvı kütlesinin azalması, ayrılan gaz kütlesine eşittir.
• Sıcaklık yükselmesi ekzoterm, düşmesi endoterm tepkimeyi gösterir.
• Tepekime hızını sıcaklık, derişim, temas yüzeyi, katalizör ve madde miktarı etkiler.
• Katalizör yalnızca tepkimeyi hızlandırır, ürün miktarını ve denge konumunu değiştirmez.
• Mol oranı denklemdeki katsayı oranını yansıtır ve pay ile paydanın sırasına dikkat gerektirir.

Formüller ve kurallar

• Kalan katı kütlesi = başlangıç kütlesi × ürünün mol kütlesi ÷ başlangıç maddesinin mol kütlesi
• Açığa çıkan ısı = madde miktarı (mol) × mol başına tepkime ısısı (kJ/mol)
• Madde miktarı çarpanı = derişim çarpanı × hacim çarpanı
• Mol oranı = bir maddenin mol sayısı ÷ diğer maddenin mol sayısı
• Nötrlenen hidrojen iyonu miktarı = baz miktarı × molekül başına hidroksit sayısı
• Toplam atom miktarı = madde miktarı × molekül başına o element atomu sayısı
• Alınan ısı = kütle (g) × özgül ısı (J/g·°C) × sıcaklık artışı (°C)
• Hız çarpanı = katalizörsüz süre ÷ katalizörlü süre

Sık yapılan hatalar

• Kütle azalmasını kaybolma saymak: Bir tepkimede katı kütlesi azalıyorsa bu, madde kaybolması değildir; ayrılan gaz kütlesi kadar azalmıştır. Toplam kütle korunur.
• Ekzoterm ile endotermi ters almak: Sıcaklık yükselmesi ortamın ısı aldığını gösterir, yani tepkime ekzotermdir. Isıyı sisteme alan tepkime endotermdir.
• Katalizörün ürün miktarını artırdığını düşünmek: Katalizör aktivasyon enerjisini düşürür, tepkimeyi hızlandırır. Ürün miktarını ve denge konumunu değiştirmez.
• Yüzey alanının etkisini sayısal kabul etmek: Bir maddeyi parçalara ayırmak yüzey alanını büyütür ve hızı artırır ancak bu artanın tam sayısı verilen bilgilerden hesaplanmaz; ölçüm gerekir.
• Mol oranında sırayı ters çevirmek: İki maddenin mol oranı hangi sıranın istendiğine göre yazılır. Pay ve payda yer değiştirildiğinde sonuç değişir.
• Atom sayısını mol ile eşitlemek: Molekül başına karbon atomu sayısı bir büyüklüktür, mol miktardır. Toplam atom miktarı için ikisinin çarpılması gerekir.
• Nötrleşmede iyon sayısını atlamak: Bir baz molekülü kaç hidroksit iyonu taşıyorsa o kadar hidrojen iyonunu nötrler. Bu çarpan hesaba katılmazsa sonuç yarıda kalır.

Hızlı tekrar ipuçları

• Türü belirlemek için önce kaç ürün oluştuğunu sayın; sonra değişen türe bakın.
• Soruda "azalan kütlenin karşılığı" soruluyorsa gaz kütlesini hesaplamaya çalışın.
• Ekzoterm sorusunda sıcaklığın yükselip yükselmediğini bulun; yönü bu verir.
• Katalizör sorusunda "ürün miktarı değişir mi" diye sorunu kendinize sorun; cevap hayırdır.
• Mol oranında payın hangi madde olduğunu soru cümlesinden bulun, sonra bölün.
• Isı hesabında kütle gram, ısı joule bulunur; sonunda kilojouleye çevirmeyi unutmayın.
• Hız karşılaştırmasında aynı ürün miktarı için süreleri oranlayın.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Kimyasal Tepkimeler konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin