Conjunctions and Linking Words

Konu Anlatımı

Why Does Word Order Change When a Second Clause Is Added?

Bir cümleye ikinci bir cümlecik eklediğimiz anda İngilizcede sıra değişebilir. Neden bildiren bir yan cümlecik eklediğimizde cümle genellikle ikiye bölünür: "The bus broke down, we missed the train." Bu ikisi birbirine bağlı değildir. Aralarına bir bağlaç koyup virgülle ayırmak zorundayız: "The bus broke down, so we missed the train." Ya da nedeni sona taşıyıp tek bir cümle gibi okumak da mümkündür: "We missed the train because the bus broke down." İkinci biçimde vurgu değişir; sebepten çok sonuç önem kazanır.

Sınavda sorunun özü şudur: iki parçayı birbirine bağlayacak en doğru sözcüğü ve o sözcüğün istediği yeri bulmak. Bağlaç yanlış seçilirse cümle yine dilbilgisel olarak kurulabilir ama anlamı bozulur: "He studied hard and he failed." cümlesi dilbilgisel olarak sağlamdır, oysa yazının söylemek istediği şey "He studied hard but he failed." olur. Bağlaç seçimi bu yüzden yalnızca bir biçim bilgisi değil, aynı zamanda bir düşünce sırası işidir; bu dosya iki işi birlikte ele alır.

Before You Start: Clauses, Logical Relations and Two Real Clauses

İngilizce cümlecik ikiye ayrılır. Bağımsız cümlecik (independent clause) özne ve yüklem içerir, kendi başına anlamlıdır ve virgülle birlikte başka bir cümleciğe bağlanabilir: "the weather was fine", "we stayed home". Yan cümlecik (subordinate clause) ise bir bağlaççıkla başlar, kendi başına anlamsız kalır ve ancak bağlandığı cümleye yüklendikçe anlam kazanır: "because it was raining", "when we arrived". Bu ayrım, virgülün nereye konacağını da belirler.

Mantıksal ilişkileri dört ana başlıkta toplamak işi kolaylaştırır: ekleme, zıtlık, neden ve sonuç. Bunların dışında zaman, koşul, amaç ve karşılaştırma ilişkileri vardır. Bir bağlaççık seçerken önce "bu iki parça arasında hangi mantıksal ilişki kuruluyor?" sorusunu yanıtlamak, sonra o ilişkiye karşılık gelen sözcük grubunu seçmek en güvenli yoldur. Sınavda seçenekler genellikle aynı işi yapan birkaç sözcük sunar; ayrımın neden o ilişkiye dayandığını açıklamak zaman kazandırır.

Five Core Rules of Conjunctions and Linking Words

Yedi bağlaç iki bağımsız cümleciği eşit düzeyde birleştirir. for, and, nor, but, or, yet, so sözcükleri baş harflerinden oluşan FANBOYS kısaltmasıyla anılır. Anlamları sırasıyla neden, ekleme, olumsuz eşleme, zıtlık, seçenek, beklenmedik karşıtlık ve sonuçtur. Bu grup cümlelerin önüne ya da arkasına konduğunda virgül bekler.

Bağlaççık cümlenin başına gelirse anlamı sıralar, sonuna gelirse vurgular. Zaman ve yer göstergesi taşıyan yan cümlecikler genellikle başa: "When I arrived, he was waiting." Neden bildiren bağlaççıklar ise çoğunlukla sona: "He was waiting because it was late." Başa alınan yan cümlecik, cümlenin verdiği bilgiyi bir çerçeveye oturtur.

Karşıtlık bağlaçları although, though ve even though bir olumlu cümlecikle kullanılır. Türkçedeki "ama, rağmen, -e rağmen" karşılığında yan cümlecik olumsuz olmak zorunda değildir: "Although he was tired, he kept working." yapısı hem dilbilgisel hem anlamsal olarak doğrudur. "Even though" ise karşıtlığın şiddetini artırır.

Amaç bildiren yan cümlecik so that veya in order that ile kurulur. İçinde can, could, may, might gibi bir modal ile asıl fiilin yalın biçimi bulunur: "He got up early so that he could catch the bus." Buradaki modal amaçtan söz edildiğini gösterir; neden bildirmek için because kullanılır.

Bağlaç edatları cümlecik değil cümle arasında çalışır. however, therefore, moreover, furthermore, besides, nevertheless, otherwise, as a result, consequently bunlara örnektir; bunlar virgülle ayrılır ve kendilerinden sonra asıl cümleyi getirir: "However, the results were surprising." Sıralama için first, second, next, then, finally, meanwhile kullanılır.

Links and Their Logical Meanings Compared

Aşağıdaki tablo, aynı işi yapan görünen ama farklı işler yapan sözcükleri yan yana koyar. Anlam sütununu okumadan seçim yapmak, sınavda en sık yapılan hatadır.

How to Solve a Conjunction Question Step by Step

Adım 1 — Paragrafın işlevini bul. Metinde "fakat", "bu yüzden", "ayrıca", "sonuç olarak" gibi bir düşünce geçişi aranır. Soru bağlamından zıtlık mı, ekleme mi, sonuç mu kurulduğu belirlenmeden bağlaç seçilmez.

Adım 2 — İki parçanın mantıksal ilişkisini adlandır. Birinci bölüm ikinci bölümün nedeniyse because; ikinci bölüm birinci bölümün sonucuysa so; iki bölüm birbirine zıt davranıyorsa but ya da although; biri diğerinin koşuluysa if.

Adım 3 — Aracın türüne karar ver. İki bağımsız cümlecik eşit düzeyde bağlanacaksa FANBOYS grubundan bir bağlaç; biri diğerine bağımlıysa bağlaççık; yalnız iki cümle arasında mantık kurulacaksa however gibi bir bağlaç edatı kullanılır.

Adım 4 — Yeri ve noktalama işaretini denetle. Yan cümlecik zaman ya da yer göstergesi taşıyorsa başa, neden ya da açıklama taşıyorsa sona gelir. Bağımsız iki cümlecik birleştiriliyorsa bağlaçtan önce virgül konur; bağlaç edatı da virgülle ayrılır.

Common Errors with Conjunctions and Linking Words

Bağlaç konusundaki hatalar genellikle birimseldir: iki bağlaç aynı anda kullanılır, virgül yanlış yere gider, bağlaç edatı yan cümlecik açar, ya da zaman bildiren sözcük yanlış seçilir. Aşağıdaki maddeler bu dört kümenin tipik örneklerini toplar.

• Aynı bağlama iki bağlaç koymak: "The road was icy, so yet we went hiking." yapısı geçerli bir İngilizce cümlesi değildir. İki bağımsız cümlecik birleştirilirken tek bir bağlaç yeterlidir; kullanılacak olanı seçmek gerekir.
• Virgülü bağlaçtan sonra koymak: "He studied hard but, he failed." yerine "He studied hard, but he failed." denir. Virgül bağlaçtan önce gelir; bağlaçtan sonra konan virgül yapıyı ikiye böler ve cümle yanlış okunur.
• Bağlaç edatını yan cümlecik gibi kullanmak: "However, the results were surprising, the team was happy." cümlesinde bağlaç edatı iki kez kullanılmış ve araya virgül konulmuştur. Bağlaç edatı bir kez kullanılır ve sonrasında bağımsız bir cümle gelir.
• although için yan cümleciği olumsuz saymak: "Although he was tired, he kept working." cümlesi doğrudur. Karşıtlık bildiren bağlaççığın ardından olumlu bir cümle gelmesi beklenen bir yapıdır; olumsuzluk zorunlu değildir.
• so that yerine yalnız for kullanmak: Amaç bildirmek için so that ya da in order that kurulur: "She spoke slowly so that we could follow." For bu işi yapmaz; if not anlamına gelen unless da koşul bildirir, amaç bildirmez.

Summary

Bağlaç eşitlik kurar, bağlaççık bağımlılık kurar, bağlaç edatı ise iki cümle arasındaki mantığı adlandırır. for, and, nor, but, or, yet ve so iki bağımsız cümleciği eşit düzeyde birleştirir ve bu grupta bağlaçtan önce virgül beklenir. Bağlaççıklar neden, zaman, karşıtlık, koşul, amaç ve karşılaştırma anlamlarını taşır; zaman ve yer göstergesi içeren yan cümlecikler genellikle başa, neden bildirenler sona gelir. although, though ve even though ardından olumlu bir cümlecik kabul eder. Amaç bildiren yan cümlecik so that ya da in order that ile kurulur ve içinde modal bulunur. however, therefore, moreover, furthermore, besides, nevertheless, otherwise ve as a result cümle arasında kullanılan bağlaç edatlarıdır ve virgülle ayrılır. Paragraf akışını düzenlemek için first, second, next, then, finally ve meanwhile kullanılır.

Kendi kendine dene: Önce FANBOYS grubunun yedi sözcüğünü bir tabloya yaz ve her birinin anlamına ikişer örnek cümle ekle. Aynı tabloda bağlaççıkları neden, zaman, karşıtlık, koşul ve amaç başlıklarına ayır; her başlığa üç sözcük koy. Üçüncü adımda aynı bilgiyi anlatan iki cümle yaz: biri bağımsız cümlecikleri bağlaçla birleştirsin ve virgüllü olsun, diğeri neden yan cümleciğini sonda kursun. Son adımda kendi yazdığın bir paragrafta however, therefore ve in conclusion sözcüklerini üç ayrı yere yerleştir ve her birinden önce ya da sonra virgül bulunduğunu işaretle. Bu üç adımı tamamladığında bağlaç sorularının tamamını neden ve mantık üzerinden çözebilir hâle gelirsin.

Ne Öğreneceğiz

A conjunction joins words, phrases and clauses, while a linking word marks the logical flow of a text. This topic covers the seven coordinating conjunctions, the subordinating conjunctions of time, reason, contrast, condition and purpose, the punctuation that goes with them, and discourse markers such as however, therefore, moreover, in addition and in conclusion. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Choose the coordinating conjunction that carries the intended logical relation between two clauses.
• Group subordinating conjunctions by meaning: time, reason, contrast, condition, purpose and comparison.
• Place a subordinate clause at the beginning or at the end of the sentence according to the emphasis it needs.
• Apply the comma rule that joins two independent clauses with a coordinating conjunction.
• Tell a coordinating conjunction apart from a linking adverb such as however or therefore.
• Use discourse markers to organise a paragraph with addition, contrast, result, example and conclusion.
• Order the ideas of a text with first, second, next, then and finally without repeating the same marker twice.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• for, and, nor, but, or, yet ve so yalnızca iki bağımsız cümleciği birleştirir ve bu grupta virgül daima bağlaçtan önce gelir.
• Bağlaççığın yeri anlamı belirler: zaman ve yer bildiren yan cümlecikler başa, neden bildiren yan cümlecikler sona konur.
• although, though ve even though karşıtlık kurarken ardından olumlu bir cümlecik ister; olumsuzluk zorunlu bir koşul değildir.
• Amaç bildiren so that ve in order that içinde can, could, may gibi bir modal bulunur ve asıl fiil yalın biçimde kalır.
• however, therefore, moreover, furthermore, besides, nevertheless, otherwise ve as a result bağlaç edatıdır; bunlar yan cümlecik açmaz, virgülle ayrılır.
• unless if not anlamına gelir ve ardından olumlu bir şimdiki zaman cümlesi gelir: "You will fail unless you study." biçiminde çeviri yapılır.
• Bir paragrafta aynı bağlaç edatını iki kez kullanmak anlatımı zayıflatır; anlamı güçlendirmek için başka bir edat ya da bağlaç seçilir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Complete the sentence with the right linker: He was very tired, ____ he finished the whole report.

1. The first clause describes a condition of the subject.
2. The second clause reports something that goes against that condition.
3. A contrast between two independent clauses is joined with but.

Sonuç/cevap: He was very tired, but he finished the whole report.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Complete the warning sign with the correct linker: ____ you book early, the cheap seats will be gone.

1. The sign states the condition that prevents the desired result.
2. Unless is equal to if plus not, so the clause after it stays affirmative.
3. The clause uses the present simple and the main clause uses will.

Sonuç/cevap: Unless you book early, the cheap seats will be gone.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Example 1: Contrast with a Coordinating Conjunction konusunun adımları:

1. The first clause describes a condition of the subject.
2. The second clause reports something that goes against that condition.
3. A contrast between two independent clauses is joined with but.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Bağlaç eşitlik kurar, bağlaççık bağımlılık kurar, bağlaç edatı ise iki cümle arasındaki mantığı adlandırır. for, and, nor, but, or, yet ve so iki bağımsız cümleciği eşit düzeyde birleştirir ve bu grupta bağlaçtan önce virgül beklenir. Bağlaççıklar neden, zaman, karşıtlık, koşul, amaç ve karşılaştırma anlamlarını taşır; zaman ve yer göstergesi içeren yan cümlecikler genellikle başa, neden bildirenler sona gelir. although, though ve even though ardından olumlu bir cümlecik kabul eder. Amaç bildiren yan cümlecik so that ya da in order that ile kurulur ve içinde modal bulunur. however, therefore, moreover, furthermore, besides, nevertheless, otherwise ve as a result cümle arasında kullanılan bağlaç edatlarıdır ve virgülle ayrılır. Paragraf akışını düzenlemek için first, second, next, then, finally ve meanwhile kullanılır.

Kendini Dene

Soru: Aşağıdaki iki paragrafı verilen kurallara göre yeniden yazınız. Her değişikliğin hangi kurala dayandığını cümlenin yanına kısa bir not olarak ekleyiniz: (a) bağımsız cümlecikleri bağlaçla birleştirme, (b) neden yan cümleciğini başa alma, (c) bağlaç edatına virgül koyma.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Her bağımsız cümlecik çiftinin bağlaçtan önce virgülle birleştirildiği gösterilir (8 puan). Neden bildiren yan cümleciğin başa alındığı ve bunun anlamı değiştirdiği açıklanır (8 puan). Bağlaç edatının virgülle ayrıldığı ve aynı edatın iki kez kullanılmadığı gösterilir (5 puan). Notların hangi kurallara bağlandığı okunaklı biçimde yazılır (4 puan). Toplam 25 puan.

Sık Yapılan Hatalar

Aynı bağlama iki bağlaç koymak: "The road was icy, so yet we went hiking." yapısı geçerli bir İngilizce cümlesi değildir. İki bağımsız cümlecik birleştirilirken tek bir bağlaç yeterlidir; kullanılacak olanı seçmek gerekir.

Virgülü bağlaçtan sonra koymak: "He studied hard but, he failed." yerine "He studied hard, but he failed." denir. Virgül bağlaçtan önce gelir; bağlaçtan sonra konan virgül yapıyı ikiye böler ve cümle yanlış okunur.

Bağlaç edatını yan cümlecik gibi kullanmak: "However, the results were surprising, the team was happy." cümlesinde bağlaç edatı iki kez kullanılmış ve araya virgül konulmuştur. Bağlaç edatı bir kez kullanılır ve sonrasında bağımsız bir cümle gelir.

although için yan cümleciği olumsuz saymak: "Although he was tired, he kept working." cümlesi doğrudur. Karşıtlık bildiren bağlaççığın ardından olumlu bir cümle gelmesi beklenen bir yapıdır; olumsuzluk zorunlu değildir.

so that yerine yalnız for kullanmak: Amaç bildirmek için so that ya da in order that kurulur: "She spoke slowly so that we could follow." For bu işi yapmaz; if not anlamına gelen unless da koşul bildirir, amaç bildirmez.