tyt. SınıfFizik

Ses — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Sesin oluşma ve yayılma koşullarını açıklayıp aracı ortam kavramını kullanır.
Dalga boyu, frekans ve hız arasındaki bağıntıyı kurarak ses sorularını çözer.
Yükseklik, şiddet ve perde kavramlarını birbirinden ayırt eder ve gerekçelendirir.
Yansıma yasasını, yankı süresinden yüzey uzaklığını hesaplar ve açı sorularını çözer.
Ses hızının ortamın cinsine göre değiştiğini karşılaştırmalı olarak yorumlar.
Doppler etkisiyle gözlenen frekans değişimini seyirciye göre yorumlar.

Sesin yayılması için aracı ortam şarttır; boşlukta ses duyulmaz.
Aynı ortamda ses hızı sabittir, bu yüzden frekans ile dalga boyu ters orantılıdır.
Yükseklik frekansla, şiddet dalga genliğiyle ilgilidir; perde bu ikisinden ayrıdır.
Yankı süresi gidiş ve dönüşün toplam süresidir, mesafe için yol ikiye bölünür.
Yansıma açısı her zaman dik çizilen normal ile ölçülür, yüzeyle ölçülmez.
Sesin hızı ortamın cinsine bağlıdır ve katı ortamda en büyük değere ulaşır.
Yaklaşan kaynağın frekansı artar, uzaklaşan kaynağın frekansı azalır.

Ses dalgaları: yayılma hızı = dalga boyu × frekans (hız = dalga boyu × frekans)
Titreşim: frekans = 1 / titreşim süresi (hertz = 1 / saniye)
Yankı: sesin toplam yolu = ses hızı × yankı süresi (metre = m/s × s)
Yankı: yüzeye uzaklık = ses hızı × süre / 2 (metre)
Yansıma yasası: geliş açısı = yırak açısı (normal cinsinden ölçülür)
Yüzeyle yapılan açı = 90° − yansıma açısı
Ortam karşılaştırması: kuru hava 340 m/s · su 1500 m/s · çelik 5100 m/s
Doppler etkisi: gözlenen frekans = ses frekansı × (ses hızı ± kaynak hızı) / ses hızı
Duyulabilirlik aralığı: yaklaşık 20 Hz ile 20000 Hz arası

Yankı yolunu ikiye bölmemek: Yankı süresi, sesin gidip dönmesi için geçen süredir. Bu süreyle hız çarpıldığında gidiş ve dönüşün toplamı çıkar; mesafe için bu yol ikiye bölünmelidir.
Yükseklik ile şiddeti karıştırmak: Yükseklik frekansla ilgilidir ve sesin ne kadar tiz olduğunu anlatır. Şiddet ise algılanan gürültü derecesidir ve dalga genliğiyle ilgilidir.
Açıyı yüzeyle ölçmek: Yansıma açısı daima dik çizilen normal ile ölçülür. Sesin yüzeyle yaptığı açı soruluyorsa önce normaldeki açı bulunur, sonra doksan dereceden çıkarılır.
Boşlukta ses aramak: Ses mekanik dalgadır ve yayılması için aracı ortam gerekir. Uzay boşluğunda atmosfer bulunmadığı için orada ses duyulamaz.
Hızı her ortamda aynı saymak: Sesin hızı ortamın türüne bağlıdır. Katıda sıvıda, sıvıda gazdan daha hızlıdır; sorularda verilmemişse kuru hava için 340 m/s alınır.
Doppler etkisinde işareti atlamak: Kaynak gözlemciye yaklaşıyorsa frekans artar, uzaklaşıyorsa azalır. İşareti seçmeden sayısal hesap yapmak sonucu yanlış tarafa götürür.

Soruda süre ve hız varsa önce yol bulunur; mesafe sorusunda yol ikiye bölünür.
Açı sorusunda önce yansıma açısını bul, yüzey açısı isteniyorsa doksan dereceden çıkar.
Frekans sorusunda hızı dalga boyuna böl, dalga boyu sorusunda hızı frekansa böl.
Yükseklik, şiddet, perde kelimelerini gördüğünde aritmetik kurma; kavram sorusu sor.
Hız verilmemişse kuru hava için 340 m/s değerini al ve bunu açıklamanda belirt.
Hareketli kaynak sorusunda yaklaşıp uzaklaşma yönünü önce yaz, sonra oran kur.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.