tyt. SınıfFizik

Genleşme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Katı, sıvı ve gaz hâlinde genleşmenin ortak nedenini açıklar.
Çizgisel, yüzeysel ve hacimsel genleşme bağıntılarını doğru seçip uygular.
Genleşme katsayısını kullarak bir cismin uzama ya da hacim artışını hesaplar.
Bimetal şerit, genleşme payı ve şilte sıkma gibi uygulamaları gerekçesiyle açıklar.
Isıtma ile direnç, yoğunluk ve termometre ölçümü arasındaki ilişkiyi yorumlar.

Genleşme, madde miktarını değiştirmediği için kütleyi değiştirmez; hacmi büyütür.
Sıcaklık değişimi, uzunluğun ya da hacmin kendisi değil farkıdır; işaret yönü önemlidir.
Gazlarda genleşme bağıntısında mutlak sıcaklık kullanılır, celsius ölçeği kullanılamaz.
Katıların genleşmesi küçük, sıvılarınki belirgin, gazlarınki çok büyüktür.
Termometrede yükselen sütun, sıvının kabın genleşmesinden fazla büyümesinden kaynaklanır.
Yapı ve makine tasarımında uzama payı bırakılmazsa gerilim oluşur ve parça kırılabilir.
Sıcaklığı yükselen metal iletkenin direnci artar, bu yüzden akkor flaman ömrü uzar.

Çizgisel genleşme: boy değişimi = başlangıç boyu × çizgisel katsayı × sıcaklık değişimi
Yüzeysel genleşme: alan değişimi = başlangıç alanı × 2 × çizgisel katsayı × sıcaklık değişimi
Hacimsel genleşme: hacim değişimi = başlangıç hacmi × hacimsel katsayı × sıcaklık değişimi
Görünür genleşme: sıvının katsayısı eksi kabın çizgisel katsayısı
Gazlarda genleşme: sabit basınçta V₁ ÷ T₁ = V₂ ÷ T₂ (T mutlak sıcaklıktır)
Genleşen cismin yoğunluğu: kütlenin hacme bölümü, hacim arttığı için azalır
Metal iletkenin direnci artan sıcaklıkla büyür: sıcak tel daha az akım çeker
Birim dönüşümü: 1 m = 1000 mm, 1 litre = 1000 cm³

Sıcaklık yerine sıcaklığı kullanmak: Genleşmede kullanılan değer, sıcaklığın kendisi değil sıcaklık değişimidir. 5 °C ile 45 °C arasında 40 birimlik bir değişim vardır.
Hacim katsayısını çizgisel katsayı saymak: Uzunluk için kullanılan katsayı, hacim için doğrudan kullanılamaz. Hacimsel katsayı çizgelisinin yaklaşık üç katıdır.
Genleşmeyle kütlenin arttığını düşünmek: Isıtma sırasında madde girip çıkmaz. Bu yüzden kütle değişmez; değişen büyüklük hacim ve yoğunluktur.
Kabın genleşmesini yok saymak: Termometre ve sıvı dolu kap soruularında kabın genleşmesi sıvının genleşmesinden küçük olsa da sıfır değildir; ihmal edilirse sonuç hatalı çıkar.
Sıcaklığı yükseltmek ile genleşmeyi karıştırmak: Soğutulan cismin boyu kısalır. Isıtma ile soğutma aynı işlem değildir; işaret yönüne dikkat etmeden sonuç bulunmaz.
Sıcak telin direncini azalan saymak: Metal iletkenlerin özgül direnci sıcaklıkla artar. Bu nedenle akkor flaman çalışırken çok daha büyük direnç gösterir.

Soru metninde boy, alan, hacim, kütle, yoğunluk ya da direnek arıyor diye oku; her biri farklı bir bağıntı ister.
Metreyi milimetreye çevirmek için sonucu bin ile çarp; bu çarpmayı unutmak en sık hatadır.
Sıcaklık farkını çıkarırken büyükten küçüğe doğru yaz, işaret böylece korunur.
Termometre sorusunda sıvının katsayısından camın katsayısını çıkarmayı unutma.
Genleşme yönü sorusunda önce "ısıtılıyor mu, soğutuluyor mu" sorusunu kendine sor.
Aynı cisim için iki katsayı gerekiyorsa biri çizgisel biri hacimsel olabilir; hangisinin istendiğini ayır.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.