tyt. SınıfFelsefe

Felsefenin Alanı ve Soru Sorusu — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Felsefe sözcüğünün kökenini ve felsefi düşüncenin temel niteliğini açıklar.
Ontoloji, epistemoloji, aksiyoloji ve mantık dallarını örnekleriyle ayırt eder.
Felsefenin bilim, din ve sanatla komşuluk ilişkisini somut örneklerle tartışır.
Sorgulama yönteminin bir iddiayı nasıl zayıflattığını adım adım gösterir.
Bir düşünürün görüşünü kendi ifadesiyle özetler ve gerekçesini ayırır.
Kendi sorduğu sorunun hangi felsefe dalına girdiğini belirler ve gerekçelendirir.

Felsefenin adı Yunanca philosophia sözcüğünden gelir; sevgi ile bilgelik anlamını taşır ve bu birliği soru sorma alışkanlığıyla ilişkilendirir.
Felsefenin dört ana dalı vardır: varlığı inceleyen dal, bilgiyi inceleyen dal, değeri inceleyen dal ve akıl yürütme kurallarını inceleyen dal.
Sorgulama karşı görüşü çürütmek için değil, gerekçeyi görünür kılmak için yapılır; bu yüzden karşısındakini küçük düşüren sorgu felsefi değildir.
Bir felsefi argümanın değeri sonucuna değil, kullandığı öncüllerin tutarlılığına ve gerekçesinin denetlenebilirliğine bağlıdır.
Felsefe kesin doğruluk peşinde koşmaz; kesin doğruluğun imkânını da tartışan bir etkinliktir ve tam da bu yüzden temel kavramları yeniden tanımlatır.
Bilim ölçülebilir veriyle ilgilenirken felsefe bu verinin geçerliliğini ve kapsamını denetler; iki alan birbirinin yerine geçmez.
Merak, bilinenin sınırlarını görüp bilinmeyene yönelme eğilimi olarak felsefenin motorudur; merak olmayınca sorgulama da ortadan kalkar.

Felsefi soru = belirsiz bir konu başlığı + tartışmaya açık en az iki seçenek
Geçerli argüman = sonuç, ancak kabul edilmiş öncüllerden sonuçlanabiliyorsa
Sorgulama adımı = karşı örnek + kavramın tanımını daraltma + gerekçeyi sınama
Dört dal = ontoloji (varlık) + epistemoloji (bilgi) + aksiyoloji (değer) + mantık (yöntem)
Aksiyomatik yöntem = kanıtlanmış kabul edilen öncül + öncülden türetilen kural
Kavram netliği = sorudaki belirsiz sözcük sayısı sıfıra indikçe tartışma daralır
Felsefi kanıt = başka birinin kabul ettiği öncül üzerinde inşa edilen itiraz

Felsefeyi kendi düşüncesini savunmakla özdeşleştirmek: Felsefe savunulan görüşü değil, görüşün ölçütünü denetler. Bir düşünürün felsefesini öğrenmek, o düşünürün görüşünü benimsemek zorunda olduğu anlamına gelmez.
Sorgulamayı karşı tarafı küçük düşürmek saymak: Sorgulama bireyi değil iddiayı hedef alır. "Neden böyle düşünüyorsun?" sorusu, karşı görüşü çürütmek için değil gerekçesini görünür kılmak için sorulur.
Varlık sorusunu bilim sorusu sanmak: Varlığın ne olduğu deneyle ölçülemez; bu bir kavram ve gerekçe sorusudur. Bilim, varlığın nasıl davrandığını inceler, varlığın ne anlama geldiğini belirlemez.
Dört dalı birbirine karıştırmak: Mutluluk nedir sorusu aksiyolojiye, mutluluk bilinebilir mi sorusu epistemolojiye aittir. Aynı sözcük farklı dallara farklı sorular yönlendirebilir.
Merakın değersiz olduğunu sanmak: Felsefeyi "bulunmuş cevapları karıştırmak" diye nitelemek, merakın tam da merak ettiği konuyu bastırmaktır. Felsefe, cevabı değil soruyu tazeler.
Her tartışmayı felsefe saymak: Bir görüşün tutarlı olup olmadığını denetlemek felsefidir; kişisel bir anlaşmazlığı kazanmak felsefe değildir. Felsefi olan taraf, gerekçenin kendisidir.

Soru "felsefe nedir" biçiminde geldiğinde, felsefenin bir dalını mı sorduğunu ayırın: "değer" sözcüğü değer dalına, "bilgi" sözcüğü bilgi dalına gider.
"Sorgulama" ile "çürütme" karıştırılır. Çürütme bir iddiaya karşı yapılır, sorgulama iddianın kendisine yapılır. Sınavda bu ayrım sık sorulur.
Argüman sorularında önce "öncül" ve "sonuç" ayrımını yapın; sonra sonucun öncüllerden gerçekten çıkıp çıkmadığına bakın.
Bir düşünürün felsefesini soran soruda, o düşünürün başka bir konudaki görüşünü seçenek yapmamaya dikkat edin; kavramı tanımak ile görüşünü benimsemek farklıdır.
"İyi yaşam" gibi belirsiz ifadeleri gördüğünüzde, önce değer dalını, sonra kavramın tanımını sorgulayan adımı hatırlayın.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.