Psikoloji ve Sosyoloji — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Davranışçılık ve davranışçı öğrenme yaklaşımının temel ölçütünü açıklar.
• Pekiştirme, taklit yoluyla öğrenme ve öz-kavram kavramlarını örnekle ilişkilendirir.
• Algı yanılsaması, güdü, içgüdü ve bilişsel çelişki kavramlarını birbirinden ayırır.
• Tutum ile tutum değişimini, benlik ile öz-kavramı karşılaştırıp farkını yazar.
• Sosyal olgu, sosyal yapı, sosyal norm ve kolektif bilinç kavramlarını tanımlar.
• Anomi, yabancılaşma, durumsan, sosyalleşme ve grup düşüncesi kavramlarıyla somut bir toplumsal olayı yorumlar ve gerekçesini yazılı hâle getirir.

Önemli noktalar

• Davranışçılığın ölçütü gözlenebilirliktir; bir davranışın nedenini anlatmak, önce davranışın kendisini ölçülebilir hâle getirmekle başlar.
• Pekiştirme bir övgü değil bir ilişkidir: sonuç gelir, davranışın sıklığı ona göre değişir. Sıklık değişmiyorsa pekiştirmeden söz edilemez.
• Taklit yoluyla öğrenme toplumsal bir olgudur; kişi davranışı kendi başına üretmez, çevresinden doğrudan alır ve alışkanlığa dönüştürür.
• Tutum değişimi sessiz değildir; yeni bilgi eski inancı çürüttüğünde tutum ya gerekçelenir ya da gerekçesizce terk edilir.
• Sosyal olgu bireyden bağımsız vardır. Durkheim bu bağımsızlığı, Marx ise üretim ile yaşam arasındaki kopukluğu toplumsal düzenin anahtarı saymıştır.
• Anomi kuralın yokluğu değil, kural olmasına rağmen ölçütün belirsizleşmesidir; bu yüzden yazılı bir yönetmeliğin varlığı tek başına anlamayı sağlamaz.
• Kültürel çalışmanın temel sorusu şudur: aynı davranış farklı topluluklarda neden farklı anlam taşır? Değer aktarımı ise bu anlamın kuşaktan kuşağa nasıl taşındığını izler.

Formüller ve kurallar

• Pekiştirme = davranıştan sonraki sonuç → davranış sıklığındaki değişim
• Davranışçı öğrenme = gözlenen davranış + tekrarlayan destekleyici + hatırlama süresi
• Bilişsel çelişki = inanç ile davranış arasındaki uyumsuzluk
• Tutum değişimi = değişen yön + değişen gerekçe
• Sosyal olgu = bireyden bağımsız varlık + dışarıdan dayatma gücü
• Anomi = kuralın zayıflaması + ölçütün belirsizleşmesi
• Yabancılaşma = emek ile üretilen sonuç arasındaki bağın kopması
• Kültürel çalışma = aynı davranışın farklı topluluklardaki farklı anlamı

Sık yapılan hatalar

• Tutumu davranışla aynı saymak: "Yabancı dili sevmemek" bir tutumdur; o dile hiç dokunmamak davranıştır. Tutum doğrudan gözlenemez, davranış gözlenebilir. İkisini aynı cümlede kullanmak ölçütü gizler.
• Bilişsel çelişkiyi bellek hatası sanmak: Bilişsel çelişki unutmayla değil, inanç ile davranışın farklı yönlerde gitmesiyle oluşur. Kişi eski inancını hatırlar ve yine ona göre davranmayabilir.
• Algı yanılsamasını organ hatası saymak: Yanılsama gözde değil, algıyı örgütleyen ölçütlerdedir. Bu yüzden aynı nesne kişiden kişiye farklı görünebilir; algı yanılsaması her zaman kişiye özgüdür.
• Sosyal olguyu bireysel isteğin sonucu sanmak: Sosyal olgu bireylerden bağımsız vardır ve dışarıdan dayatır. Herkesin üzerinde anlaştığı bir karar olması onu sosyal olgu olmaktan çıkarmaz.
• Anomiyi tek bir kural eksikliğine indirgemek: Anomi bir denetim açığı değil, düzenin bir bütün olarak çözülmesidir. Tek bir tedbirin gerekçesini anomi diye göstermek, kavramın ölçütünü atlamaktır.
• Yabancılaşmayı yalnızca üretimde görmek: Yabancılaşma, kişinin ürettiği sonuçla arasındaki bağın kopmasıdır. Bu bağ; bir kurumun kuralına uymak yerine yalnızca verilen işi yapmak biçiminde de görülebilir.

Hızlı tekrar ipuçları

• Soruda "seviyor mu, yapıyor mu" ayrımı varsa tutum ile davranış arasındaki farkı arayın; biri eğilim, diğeri gözlenebilir çıktıdır.
• "Neden öyle davranıyor" sorusuna verilen cevabı okuyun. Cevap kişinin kendi yargısına dayanıyorsa öz-kavram, ortamın koşullarına dayanıyorsa durumsan tarafındadır.
• Sosyoloji sorularında "kurallar var mı, kurallar uygulanıyor mu" diye iki kere sorun. Kuralın varlığı ile sosyal denetimin varlığı aynı şey değildir.
• Anomi geçen sorularda boşluk arayın: ortada bir kural yazılıdır ama beklenen yol bulunamaz. Boşluğun adı anomidir.
• Yabancılaşma geçen sorularda "üretilen ile üreten arasındaki bağ" ifadesini kendiniz kurun; bu bağ kurulduğunda doğru şık neredeyse kendini gösterir.
• Grup düşüncesi geçen sorularda üyelerin tek yargıya varmasını değil, karşı fikrin dile getirilmemesini arayın.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin