tyt. SınıfFelsefe

Bilim Felsefesi — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Bilimin amacını, açıklama ve öngörü olmak üzere iki temel işleviyle açıklar.
Doğrulama ile yanlışlamayı ayırt eder ve yanlışlaştırılabilirlik ölçütünü tanımlar.
Gözlem ile kuram arasındaki bağımlılığı açıklar ve kuram yükünü tanımlar.
Normal bilim ile bilimsel devrim ayrımını örneklerle tartışır.
Ölçüm, tekrarlanabilirlik ve bilimsel yayın arasındaki ilişkiyi açıklar.
Kuramsal iddianın kapsamını ve denetlenebilir olma ölçütünü örneklerle sınar.

Bilimin amacı, dünyayı anlamak ve bu anlamayı genişletmektir; olayları sıralamakla sınırlı değildir. Açıklama ve öngörü bu amacın iki işlevidir.
Popper, doğrulamak için genel bir yöntem bulunamadığını savunur ve bu yüzden kuramın sınanmasını yanlışlama üzerinden kurar.
Gözlem, kuram yönlendirmesi olmadan saf veri değildir; "veriler ne derse desin" diyen tutum kuram yükünü görmezden gelir.
Kuhn, kuramın geçerli sayıldığı dönemde yürüyen çalışmalara normal bilim, çerçevenin tamamen değişmesine ise bilimsel devrim der.
Bir bilginin değeri, yalnız doğrulanmış olmasından değil, yanlışları elemeye ve yeni sorulara yol açmasından gelir.
Bilimsel yayın, yöntemi, ölçüm koşullarını ve veriyi birlikte sunar; aksi hâlde iddia denetlenemez hâle gelir.
Bilimsel yöntemin kendi kapsamı vardır; bu alanların dışındaki sorular ona açık değildir ve bu sınır, yöntemin gücü kadar sınırlarını da gösterir.

Bilim = açıklama (geçmişe dönük) + öngörü (geleceğe dönük) + yöntem
Doğrulama = kuramla uyumlu olguların birikmesi → kuram yalnızca zayıflamaz
Yanlışlaştırılabilirlik = kuramın çürütebileceği bir durumun var olması
Ölçüm = özellik ÷ ölçü → sayısal ya da sınıfsal kayıt; hata payı tekrarlanma nedenidir
Kuram yükü = kabul edilen kuram → neyin ölçüleceğini önceden saptar
Bilimsel ilerleme = normal bilim (birikmiş çözümlemeler) + sapma → bilimsel devrim
Bilimsel yayın = yöntem + ölçüm koşulu + veri + varsayım → denetlenebilir iddia
Kuramın kapsamı = kuramın geçerli sayıldığı durumların sınırı

Doğrulamayı yanlışlamayla aynı saymak: Doğrulama kuramla uyumlu olguları arar; yanlışlama kuramı çürütebilecek durumu arar. Kuramla uyumlu olgular bulmak onu kesinleştirmez, yalnızca zayıflamadığını gösterir.
Deney sayısını doğruluk ölçütü saymak: Ne kadar çok deney yapılırsa yapılsın bir genelliği kesinleştirecek genel bir yöntem yoktur; ölçüt, kuramın çürütülebilecek bir duruma açık olup olmadığıdır.
Gözlemi kuramdan bağımsız saymak: Araştırmacı neye bakacağına kuramıyla karar verir. Bu yüzden gözlem hiçbir zaman saf ve ham veri değildir; kuram yükü gözlemi yönlendirir.
Yasayı zamanla değişen bir genel yargı sanmak: Bilimsel yasa, değişkenler arasındaki ilişkinin belirli koşullarda hep aynı biçimde kurulduğunu bildiren genel ifadedir; tek bir ölçümün kaydı değildir.
Kuramsal ilerlemeyi doğruluk artışı sanmak: Kuhn, aynı çerçeve içinde biriken çözülemeyen sorunların zamanla alanı bir bunalıma götürdüğünü ve yeni bir kuramın benimsenmesiyle devrim gerçekleştiğini savunur.
Yayımlanmayan bir çalışmayı bilimsel saymak: Verileri yayımlanmayan bir çalışma, iddiasını başkalarının denetimine kapatır. Bilimsel sayılmanın ölçütü yazarın değil, sonucun yöntemiyle birlikte sunulabilmesidir.

Doğrulama ile yanlışlama karışıyorsa şu soruyu sorun: bu adım kuramın savunulmasını mı kolaylaştırıyor, yoksa çürütülmesini mi arıyor?
"Kesin olarak kanıtlandı" ifadesi gördüğünüzde kuramın hangi durumda çürütülebileceğini sorun; yanıt yoksa bu ifade yanlıştır.
Gözlem ve kuram ayrımında "neye baktığını kim belirledi" sorusunu kullanın; yanıt kuram ise gözlem kuram yükünden etkilenmiştir.
Normal bilim sorusunda "sorunlar çözüldü mü" değil, "çerçeve değişti mi" diye sorun; devrim, kuramın kendisinin değişmesidir.
Sahte bilim ayırt etmede tek ölçüt kullanın: iddianın denetlenebilir verisi ve sınanabilir bir yöntemi var mı?

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.