tyt. SınıfFelsefe
Bilgi ve Epistemoloji — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Bilginin temel şartlarını söyler ve örnekleştirir.
- Doğruluk ölçütlerini tanır, aralarındaki farkı somut örneklerle gösterir.
- Kesin bilgi ile olası bilgiyi ayırt eder ve ölçütlerini sınıflandırır.
- Deneyle elde edilen ve akılla kavranan bilgi arasındaki farkı açıklar.
- Bir iddianın doğruluğunu gerekçelendirmek için izlenecek adımları uygular.
- Başkası ve düşünce denemesi kavramlarını bilgi kuramına bağlar.
Önemli noktalar
- Bilgi; bilinen, doğruluğu gerekçeyle desteklenen ve temellendirilebilen düşüncedir.
- Doğruluk ölçütü üç ana başlıkta incelenir: örtüşme, tutarlılık ve deneysel geçerlilik.
- Örtüşme ölçütü doğruluğu gerçeklikle, tutarlılık ölçütü diğer iddialarla, deneysel geçerlilik ise uygulamayla karşılaştırır.
- Kesinlik öznel olabileceği gibi nesnel de olabilir; bu yüzden derecesi açıkça belirtilmelidir.
- Deney dünyanın nasıl olduğunu, akıl ise düşünmenin kurallarını ve bağlantılarını açıklar.
- Temellendirme yazılmadan bir iddia hakkında kesin denemez.
- Başkasının zihnine doğrudan erişemeyiz; bu erişim daima davranış ve dil yorumuna dayanır.
Formüller ve kurallar
- Bilgi = bilinen düşünce + doğruluğu destekleyen gerekçe + temellendirilebilirlik
- Örtüşme ölçütü = iddianın gözlem ya da deneyle karşılaştırılması
- Tutarlılık ölçütü = iddianın kabul edilmiş diğer iddialarla çelişmemesi
- Deneysel geçerlilik = iddianın sonuç üretmesi ve uygulamada işe yaraması
- Kesinlik derecesi = kesin + muhtemel + olası biçiminde sıralanan güven düzeyi
- Temellendirme zinciri = en alttaki temel + ona bağlanan türetilmiş iddialar
- Başkasının problemi = başkasının zihnine doğrudan erişilememesi sorunu
- Düşünce denemesi = gerçekleştirilmeden bir durumun sonucunun sorgulanması
Sık yapılan hatalar
- İnanmakla bilmek: İnanmak kanıt sunmayı gerektirmez; bilmek ise gerekçe ister. İnanıyorum diyebilirsiniz, biliyorum diyebilmek için dayanağınız olmalıdır.
- Deneyle kanıtlanamayanı yanlış saymak: Bir şeyin ölçümle gösterilememesi, onun var olmadığını kanıtlamaz. Yalnızca ölçümün kapsamı dışında olduğunu gösterir.
- Tutarlılığı tek başına doğruluk saymak: Bir iddia başka iddialarla çelişmiyorsa tutarlıdır; bu, gerçek olduğunu göstermez.
- Pratikte işe yaramayı tek ölçüt saymak: Deneysel geçerlilik güçlü bir göstergedir ama tek başına yeterli değildir; işe yarayan bir yalan da vardır.
- Kişisel kesinliği nesnel kesinlik saymak: Benim için kesin görünen bir şikâyet için herkes için kesin değildir. Kesinliğin derecesi kime göre belirlendiğiyle birlikte açıklanmalıdır.
- Başkasının iç dünyasına doğrudan eriştiğini sanmak: Biz başkasının duygusunu doğrudan görmeyiz; davranışı ve konuşması üzerinden kısa bir çıkarım yaparız.
Hızlı tekrar ipuçları
- Doğruluk ölçütü sorularında önce "iddia hangi türe ait" sorusunu sorun; deneysel iddiada örtüşme, salt kavramsal iddiada tutarlılık öne çıkar.
- İnanıyorum ile biliyorum arasındaki fark, konunun merkezindedir; gerekçe sunan seçenek genellikle doğrudur.
- Kesinlik sorularında benim için kesin ile herkes için kesin ayrımını arayın.
- Başkası ile ilgili sorularda doğrudan bilgi yerine çıkarım ve yorum söz konusudur.
- Düşünce denemesi sorularında kurgunun amacı, gerçekte yaşanabilecek bir durumu zihinde sınamaktır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.