tyt. SınıfCoğrafya

Basınç ve Rüzgârlar — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Atmosfer basıncının civalı barometre ile nasıl ölçüldüğünü açıklar.
İzobar çizgilerinin sıklığını basınç gradyanı kavramıyla ilişkilendirir.
Yüksek basınç ile alçak basınç alanlarında beklenen hava durumunu karşılaştırır.
Rüzgârın yüksek basınçtan alçak basınca doğru ve yarımküreye göre saparak oluştuğunu açıklar.
Aliz, kıta rüzgârları ile fön ve bora gibi yerel rüzgârları tanır.
Rüzgâr yönünü adlandırma kurallarını ve kuvvet basamaklarını doğru uygular.

Rüzgârın varlık nedeni yatay basınç gradyanıdır; gradyan sıfıra yakınsa rüzgâr zayıftır.
Hava yüksek basınçtan alçak basınca doğru hareket eder, ancak yarımküreye göre sapar.
Kuzey Yarımkürede hareket sağa, Güney Yarımkürede sola kayar; bu kural olmadan yön bulunmaz.
Yüksek basınç açık ve yağışsız, alçak basınç bulutlu ve yağışlı hava durumu verir.
İzobarlar sıklaştıkça basınç gradyanı büyür ve rüzgâr kuvvetlenir.
Rüzgâr yönü geldiği yöne göre adlandırılır; kuzey rüzgârı kuzeyden eser.
Fön etkisi dağdan inen havanın ısınmasıdır; genel yükselti sıcaklık düşüşü kuralından farklıdır.

Basınç farkı (mbar) = civa sütunu farkı (mm) × 1,33
Basınç gradyanı = 100 kilometrelik dilimdeki basınç değişimi (mbar)
Basınç gradyanı = basınç farkı (mbar) ÷ ölçülen mesafe (km) × 100
Kuvvet basamağı (basitleştirilmiş) = rüzgâr hızı (km/sa) ÷ 5
Kuvvet basamağı farkı = hız farkı (km/sa) ÷ 5
Fön sıcaklık artışı = dağdan iniş yüksekliği (m) ÷ 100 (derece)
Geçiş süresi (saat) = kuzey–güney uzaklığı (km) ÷ ortalama hız (km/sa)
Rüzgâr yönü sapması: Kuzey Yarımkürede +90 derece (sağa), Güney Yarımkürede −90 derece (sola)

Sapmayı unutmak: Rüzgâr yalnız yüksekten alçağa değil, aynı zamanda yarımküreye göre saparak eser. Kuzey Yarımkürede sağa, Güney Yarımkürede sola sapma olmadan yön bulunamaz.
İzobarların sıklığını ters yorumlamak: İzobarlar sıklaştıkça basınç gradyanı büyür ve rüzgâr kuvvetlenir. Sık izobarın zayıf rüzgâr göstermesi yanlıştır.
Yüksek basıncı yağışlı saymak: Yüksek basınç alanlarında hava çöker ve ısınır; bulut oluşamaz. Yağış alçak basınç alanlarında görülür.
Fön ile genel sıcaklık düşüşünü karıştırmak: Genel yükselti kuralı ile fön etkisi farklıdır. Fön hesabında dağdan iniş yüksekliği kullanılır; genel katsayı fön sorusuna doğrudan uygulanmaz.
Basınç farkını yükseklik farkı sanmak: İki istasyon arasındaki basınç farkı civa sütunu okuma farkından bulunur; yükseklik farkı yalnız hangi istasyonda basıncın daha düşük olacağını açıklar.
Rüzgâr yönünü geldiği yerden okumamak: Rüzgâr yönü, rüzgârın geldiği yön adıyla belirtilir. Kuzey rüzgârı kuzeyden eser ve güneye gider.

Rüzgâr sorusunda önce hangi yarımkürede olduğunu belirle, sonra sapmayı uygula.
İzobar sıklığı sorusunda sık izobarın kuvvetli rüzgâr gösterdiğini hatırla.
Basınç ölçümü bir barometre okumasıysa önce civa sütunu farkını bul.
Yüksek alçak basınç sorusunda hava çöker mi yükselir mi sorusunu sor; cevap yağışı belirler.
Fön sorusunda genel sıcaklık düşüşü katsayısını değil, sorudaki kendi modelini kullan.
Rüzgâr yönü adı, rüzgârın hangi yönden estiğini belirtir; hedef yön değil kaynak yöndür.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.