tyt. SınıfCoğrafya
Sıcaklık ve İklim — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Sıcaklığı etkileyen enlem, yükseklik, deniz etkisi ve vejetasyon faktörlerini tanır.
- Yükseklik farkından sıcaklık farkını doğru katsayıyla hesaplar.
- Aylık ortalamalardan yıllık ortalama sıcaklığı ve termik rejimi bulur.
- Kurak dönem oranı ve sıcaklık derecesi gibi ölçütleri hesaplar ve yorumlar.
- Hava durumu ile iklim arasındaki farkı açıklar ve kontinentalite oranını kullanır.
- Verilen sıcaklık verilerinden bir yerin iklim özelliğini gerekçesiyle belirler.
Önemli noktalar
- Yükselti ile sıcaklık arasındaki azalma yüz metre için 0,65 derecedir ve metreden uygulanır.
- Kuzey yarımkürede enlem arttıkça yıllık ortalama sıcaklık genellikle azalır.
- Deniz termik rejimi küçültür, kıta içi büyütür; fark kontinentalite oranıyla ölçülür.
- Termik rejim en yüksek ile en düşük aylık ortalamanın farkıdır, toplamı değildir.
- Sıcaklık derecesinde eşiği aşmayan aylar sıfır kabul edilir, negatif değer alınmaz.
- Kurak dönem oranı kurak ayların yağışının yıllık yağışa bölünmesiyle bulunur.
- Vejetasyon yüzey sıcaklığını yerel ölçüde düşürür ve soğumayı yavaşlatır.
Formüller ve kurallar
- Sıcaklık farkı = dikey fark (m) × 0,0065 derece
- Yıllık ortalama sıcaklık = aylık ortalamaların toplamı ÷ ay sayısı
- Mevsim ortalaması = dört mevsim değerinin toplamı ÷ 4
- Termik rejim = en yüksek aylık ortalama − en düşük aylık ortalama
- Sıcaklık derecesi = (günlük ortalama − eşik sıcaklık) × gün sayısı
- Kontinentalite oranı = kıta içi sıcaklık farkı ÷ kıyıdaki sıcaklık farkı
- Kurak dönem oranı = kurak ayların yağışı ÷ yıllık yağış toplamı × 100
- Fahrenhayt değeri = Santigrat değeri × 9 ÷ 5 + 32
Sık yapılan hatalar
- Sıcaklık katsayısını yüz kat büyük almak: Yükseltiyle azalan sıcaklık yüz metre için 0,65 derecedir; bu, metreden hesaplanan katsayıdır. Katsayı 0,65 olarak alınıp metreyle çarpılırsa sonuç yüzlerce kat büyük çıkar.
- Termik rejimi toplam almak: Termik rejim en yüksek ile en düşük aylık ortalamanın farkıdır. Aylık ortalamaları toplamak sıcaklık genliği değildir.
- Eşiği aşmayan aylarda sıcak derece hesaplamak: Ortalama eşiğin altındaysa sıcaklık derecesi o ay için sıfır alınır; negatif değer üretilmez.
- Kurak dönem oranını ters kurmak: Oran, kurak ayların yağışının yıllık yağışa bölünmesiyle bulunur. Yıllık yağıştan kurak yağış çıkılan değer oran değildir.
- Tek ölçümden yıllık ortalama kurmak: Tek bir günün ortalaması yıllık ortalama değildir. Yıllık ortalama için aylık ortalamaların ortalaması alınır.
- Enlem etkisini ters yorumlamak: Kuzey yarımkürede enlem arttıkça sıcaklık azalır. Enlem arttıkça sıcaklık artar diyen çözüm yanlıştır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sıcaklık katsayısını 0,65 ile değil metreden hesaplanan biçimiyle uygula.
- Termik rejim sorusunda yalnız en yüksek ve en düşük aylar seçilir, diğerleri kullanılmaz.
- Sıcaklık derecesi sorusunda önce eşiği aşıp aşmadığına bak, sonra çarp.
- Kurak dönem oranında bölüme sıra: kurak yağış yıllık yağıştan küçük olmalıdır.
- Karasal ve denizel karşılaştırmasında termik rejim, nem karşılaştırmasında ise bağıl nem kullanılır.
- Sonucu yorumlarken kıta içi ile kıyı ayrımını mutlaka gerekçesiyle yaz.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Sıcaklık ve İklim konusunun çözümlü sorularını çöz.