tyt. SınıfBiyoloji
Canlıların Ortak Özellikleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Canlıların ortak özelliklerini beslenme, solunum, boşaltım, uyarana tepki, hareket, büyüme, üreme ve metabolizma başlıklarında sıralayabilir.
- Bir canlının ortak özelliklerini gözlemleyerek yaşam etkinliğine bağlayabilir ve bu etkinliğin işlevini açıklayabilir.
- Ototrof ve heterotrof beslenme ile aerob ve anaerob solunum ayrımını yapabilir.
- Büyüme ile üreme arasındaki farkı, nicel ve nitel büyüme ayrımını örneklerle açıklayabilir.
- Metabolizmanın anabolik ve katabolik kollarını temel ölçüde tanımlayabilir.
- Canlıların ortak özelliklerinin tümünde geçerli mi yoksa bazılarında mı geçerli olduğunu sorgulayabilir.
Önemli noktalar
- Ortak özellik, bütün canlılarda görülen özelliktir; gruba özgü bir özellik ortak sayılmaz.
- Metabolizma, hücrede gerçekleşen bütün kimyasal süreçlerin toplamıdır ve daima canlılık vardır.
- Ototrof canlılar kendi organik besinini üretir; hazır organik besin almak zorunda değildir.
- Aerob solunumda oksijen son oksijen alıcısıdır, anaerob solunumda ise oksijen kullanılmaz.
- Nicel büyümede kütle artar, nitel büyümede kütle artmadan biçim değişir.
- Üreme birey sayısını artırır; büyüme ise tek bir bireyin kütle veya boyut değiştirmesidir.
- Boşaltım, atık maddelerin hücre dışına çıkarılması ve vücuttan uzaklaştırılması sürecinin tamamıdır.
Formüller ve kurallar
- Popülasyon büyüklüğü = başlangıç birey sayısı × 2 üzeri nesil sayısı
- Su kaybı yüzdesi = kaybolan su miktarı / başlangıç kütlesi × 100
- Kuru madde miktarı = nemli kütle × (1 − su kaybı yüzdesi / 100)
- Bileşen kütlesi = toplam kuru kütle × bileşen yüzdesi / 100
- Üre miktarı (mol) = amonyak miktarı (mol) / 2
- Vücuttaki su kütlesi = vücut ağırlığı × suyun payı / 100
Sık yapılan hatalar
- Ortak özelliği gruba özgü saymak: Fotosentez yapmak bütün canlılara özgü değildir; bu nedenle canlıların ortak özelliği olarak sunulamaz. Ortak özellik denince her canlıda mutlaka görülen özellik anlaşılır.
- Büyümeyi üreme sanmak: Kütlesi artan bir canlı çoğalmış olmak zorunda değildir; şişen bir sünger büyümüştür ve ürememiştir. Üreme birey sayısını artıran olaydır.
- Atık uzaklaştırmayı boşaltımla karıştırmamak: Boşaltım, atık maddelerin hücre dışına çıkarılması ve vücuttan uzaklaştırılması sürecinin tamamıdır; yalnız atığın oluşması boşaltım sayılmaz.
- Metabolizmayı yalnızca sindirimle eşitlemek: Metabolizma yalnızca besinlerin sindirimi değildir; hücrede gerçekleşen bütün kimyasal süreçlerin toplamıdır ve sentez süreçlerini de kapsar.
- Oksijensiz enerji üretilemez diye düşünmek: Oksijen kullanılmadan da enerji üretilebilir; fermantasyonda yalnızca çok daha az enerji elde edilir. Solunum ile fermantasyonu ayıran ölçüt oksijen değil, üretilen ürünün türüdür.
Hızlı tekrar ipuçları
- Verilen olayın "ne olduğunu" değil "hangi işlevi gördüğünü" sor; bu ayrım çoğu soruyu tek adımda çözer.
- Bir özelliğin ortak olup olmadığını denetlemek için onu bir canlı grubundan çıkar ve başka bir grupta da var mı diye bak.
- Şıklarda "bütün canlılar" ifadesi geçiyorsa o şıkkın doğruluğunu tek tek canlı örnekleriyle sına.
- Büyüme ile üreme arasındaki farkı bir örnekle göster: tek hücreli bir canlıda ikisi iç içe geçse de sonuçları farklıdır.
- Metabolizma sorusunda "sentez" ve "yıkım" ayrımını kur; katabolik yön enerji üretir, anabolik yön enerji harcar.
- Su kaybı, su alımı ve atık uzaklaştırma olaylarını karıştırmamak için olayın yönünü (hücreye giren mi çıkan mı) ilk işaretle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Canlıların Ortak Özellikleri konusunun çözümlü sorularını çöz.