tyt. SınıfBiyoloji

Canlıların Ortak Özellikleri ve Yaşam Etkinlikleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Canlıların ortak özelliklerini sayıp her birinin yaşamın sürdürülmesindeki rolünü açıklar.
Beslenme ve solunum çeşitlerini sınıflandırarak örnek canlılarla eşleştirir.
Metabolizmanın anlamını ve canlı bileşenlerinin düzeylerini açıklar.
Uyarana tepkiyi örneklerle göstererek canlıların çevreyle ilişkisini yorumlar.

Canlılık, ortak özelliklerin tamamına birden sahip olmayı gerektirir; tek başına hiçbiri yeterli değildir.
Oksijenli solunumda su oluşur, oksijensiz solunumda su oluşmaz.
Alkol fermantasyonu mayada ve bira mayalamasında, laktik asit fermantasyonu yoğurtta ve kas hücresinde görülür.
Metabolizma iki yönlüdür: katabolizma büyük molekülleri kırarak enerji açığa çıkarır, anabolizma küçük molekülleri birleştirerek enerji harcar.
Kas hücresinde biriken laktik asit yoğun çalışma sonrasındaki ağrının nedenidir.
Yaprakların açılıp kapanması bitkilerde hareket örneğidir; bitkilerde hareket büyümeyle gerçekleşir.
Canlılar hücre, doku, organ, sistem ve organizma olmak üzere beş düzeyde incelenir.

Canlı = beslenme + solunum + boşaltım + büyüme + üreme + hareket + uyarana tepki (tamamı bir arada)
Oksijenli solunum: glikoz + oksijen → karbondioksit + su + enerji (ATP)
Oksijensiz solunum: glikoz → etanol + karbondioksit + enerji (alkol fermantasyonu)
Laktik asit fermantasyonu: glikoz → laktik asit + enerji
Metabolizma = katabolizma (yıkım, enerji açığa çıkar) + anabolizma (yapım, enerji harca)
Canlı düzeyleri: hücre → doku → organ → sistem → organizma

Oksijensiz solunumda da su oluştuğunu düşünmek: Su oluşumu oksijen kullanımıyla ilişkilidir; oksijen harcanmayan yolda su oluşmaz.
Metabolizmayı yalnız sindirim sanmak: Metabolizma hücredeki tüm kimyasal süreçlerin toplamıdır; solunum ve protein sentezi de metabolizmanın parçasıdır.
Katabolizma ile anabolizmayı ters yorumlamak: Katabolizma büyük molekülleri kırarak enerji üretir, anabolizma ise enerji harcayarak yeni molekül kurar.
Yalnız tek bir ortak özelliğin canlılık için yeterli olduğunu sanmak: Canlılık bütün ortak özelliklerin bir arada bulunmasıyla tanımlanır.
Bitkilerde hareket olmadığını düşünmek: Yaprakların açılıp kapanması ve çiçeklerin açılması bitkilerde harekettir.

Solunum sorularında önce oksijen kullanılıp kullanılmadığına bak; su sorusunun cevabı bu tek bilgiyle çözülür.
Fermantasyon sorularında ortam ipucu ara: maya ve bira alkol, yoğurt ve peynir laktik asit demektir.
Metabolizma sorularında "yıkım / yapım" ayrımını aklında tut; katabolizma yıkım, anabolizma yapımdır.
Canlı düzeyi sorusunda sıralama sabittir: hücre, doku, organ, sistem, organizma.
Ortak özellik sorusunda "bir taş da ısınır" gibi tek başına yeten örnekleri eleme olarak kullan.