tyt. SınıfBiyoloji
Metabolizma — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Metabolizmayı anabolik ve katabolik kollara ayırarak açıklayabilir.
- Sentez ve yıkım süreçlerinde enerji alınıp verilişini karşılaştırabilir.
- Ototrof ve heterotrof canlılarda metabolizmanın işleyişini karşılaştırabilir.
- Besin yıkımı ile atık madde oluşumu arasındaki bağı açıklayabilir.
- Enzimlerin metabolik yolları düzenlemedeki rolünü söyleyebilir.
- Bir hücrenin enerji üretimi ile harcaması arasındaki farktan net enerji değişimini hesaplayabilir.
Önemli noktalar
- Katabolizma yıkımdır ve enerji açığa çıkarır; anabolizma yapımdır ve enerji harcar.
- Yıkımda molekül sayısı artar, madde miktarı yok olmaz; ortaya küçük parçalar çıkar.
- Katabolik yolda oluşan atık maddeler hücre dışına çıkarılır ve uzaklaştırılır.
- Ototroflar inorganik maddelerden kendi organik besinlerini sentezler.
- Heterotroflar hazır organik besinleri yıkarak enerji elde eder.
- Metabolik yolların tamamı enzimlerle düzenlenir; enzimler enerji üretmez.
- Bir zincirdeki bağ sayısı, birim sayısından bir eksiğidir.
- Üretim ile harcama birlikte verildiğinde net enerji için çıkarma yapılır.
Formüller ve kurallar
- Bağ sayısı = birim sayısı − 1
- Oluşan madde miktarı = toplam birim miktarı / bir moleküldeki birim sayısı
- Toplam ürün miktarı = madde miktarı × birimden oluşan ürün miktarı
- Net enerji birikimi = üretilen enerji − harcanan enerji
- Kalan substrat miktarı = başlangıçtaki substrat − tüketilen substrat
- Depolama miktarı = başlangıçtaki depo − yıkılan miktar + yeniden oluşan miktar
- Dışarıdan alınan miktar = toplam tüketim − depodan karşılanan miktar
Sık yapılan hatalar
- Anabolizmanın enerji ürettiğini sanmak: Anabolik yolda küçük moleküller birleştirilir ve bu iş için enerji harcanır. Enerji üreten yol katabolizmadır.
- Yıkımda madde miktarının sıfıra indiğini düşünmek: Yıkımda madde parçalanır ama yok olmaz; ortaya daha küçük parçalar çıkar. Molekül sayısı artar, madde miktarı korunur.
- Bağ sayısını birim sayısına eşitlemek: Bir zincirde bağ sayısı birim sayısından bir eksiğidir. Bu kural hem peptit bağında hem glikozit bağında geçerlidir.
- Atık maddeleri enerji kaynağı saymak: Katabolik yolda oluşan atık maddeler, hücrenin işine yaramayan ve uzaklaştırılan maddelerdir; enerji kaynağı değildir.
- Net enerji hesabında toplama yapmak: Üretilen ile harcanan enerji karşılaştırıldığında çıkarma yapılır. Toplama yapılırsa hücrenin enerji açığı hiç görünmez.
- Enzimleri enerji üreten saymak: Enzimler tepkimeleri hızlandırır ve yönlendirir, enerji üretmez. Enerji, tepkimenin kendisiyle açığa çıkar.
Hızlı tekrar ipuçları
- Soru "enerji harcanıyor mu üretiliyor mu" diye soruyorsa önce yapım mı yıkım mı olduğunu bul.
- "Kaç bağ var" tipi sorularda birim sayısından bir çıkar; bu kural iki molekül türünde de geçerli.
- Üretilen ve harcanan değerler birlikte verilmişse sonuç farktır; toplam değil.
- Ototrof sorusunda karbon kaynağının inorganik olup olmadığına bak; karbon kaynağı hazır alınmışsa heterotroftur.
- Enzimle ilgili bir soruda "enerji üretir mi" seçeneği görürseniz bu seçenek yanlıştır; enzim yönlendirir.
- Sayısal metabolizma sorularında verilen oranı kullan; dışarıdan değer atama soruyu çözmeyi kolaylaştırmaz.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Metabolizma konusunun çözümlü sorularını çöz.