tyt. SınıfBiyoloji
Osmoz ve Difüzyon — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Difüzyon ile osmozun ortak ve farklı yönlerini karşılaştırabilir.
- Hücre içi ve hücre dışı derişim farkına göre suyun geçiş yönünü belirleyebilir.
- Bitki hücresi ile hayvan hücresinin su kaybına göre farklı sonuçlar verdiğini açıklayabilir.
- Ozmotik basınç ile su potansiyeli arasındaki ilişkiyi yorumlayabilir.
- Kurutma, yoğunlaştırma gibi su alıp verme durumlarında hücrenin ne yönde değiştiğini tahmin edebilir.
- Su kaybının derişimi nasıl değiştirdiğini hesapla ve yorumlayabilir.
Önemli noktalar
- Difüzyon enerji harcamaz ve derişim farkı eşitlenince durur.
- Osmoz suyun yarı geçirgen zardan geçişidir ve su daha seyreltik ortama akar.
- Hücre içi derişim yüksekse hücre su alır ve şişer, düşükse su kaybeder ve büzülür.
- Bitki hücresinde hücre çeperi hacim değişimini sınırlar; hayvan hücresinde çeper yoktur.
- Su kaybı kuru madde miktarını değiştirmez; yüzde değişimi toplam kütle üzerinden hesaplanır.
- Su potansiyeli daha eksi olan taraf suyu daha çok çeker ve su o tarafa geçer.
- İzotonik ortamda net geçiş sıfırdır, ancak su her iki yöne de geçebilir.
Formüller ve kurallar
- Ozmotik basınç farkı = iç basınç − dış ortam basıncı
- Kaybolan su miktarı = alınan su × buhar olma yüzdesi / 100
- Su potansiyeli farkı = daha eksi değer ile daha az eksi değer arasındaki fark
- Net su çıkışı = çıkan su miktarı − giren su miktarı
- Su yüzdesi = su miktarı / toplam kütle × 100
- Yeni su yüzdesi = kalan su / yeni toplam kütle × 100
- Bağıl derişim = hücre içi derişim / dış ortam derişimi
Sık yapılan hatalar
- Suyun yüksek derişimli ortama geçtiğini sanmak: Su, çözünen madde miktarı daha az olan ortama geçer; yani daha seyreltik ortama akar. Bu yön yanlış kurulursa hücrenin şişip şişmediği de ters bulunur.
- Bitki hücresinin de buzulduğunu düşünmek: Bitki hücresinde hücre çeperi bulunur; çeper hacim değişimini sınırlar ve hücre şişkin görünür. Buzülme, hücre çeperi olmayan hayvan hücresinde görülür.
- Su kaybının kuru madde miktarını azalttığını düşünmek: Kurutma yalnızca suyu uzaklaştırır; kuru madde miktarı korunur. Yüzde değişimi kuru maddenin azalmasından değil toplam kütlenin küçülmesinden kaynaklanır.
- Difüzyonu yalnızca gazların hareketi sanmak: Difüzyon çözeltilerde de gerçekleşir. Suyun geçişi dışında kalan küçük moleküller de zarlarından kendiliğinden dağılır.
- Hipertonik ile hipotonik ortamı ters adlandırmak: Hipertonik ortamda çözünen madde miktarı fazladır ve hücre su kaybeder. Hipotonik ortamda çözünen madde miktarı azdır ve hücre su alır.
- İzotonik ortamda geçişin olmadığını düşünmek: İzotonik ortamda net geçiş sıfırdır ama su her iki yöne de geçebilir. Yalnızca net su miktarı değişmez.
Hızlı tekrar ipuçları
- Suda geçiş sorusu geldiyse önce "hangi ortam daha seyreltik" diye sor; bu soru yönü tek başına verir.
- Hücrenin şişmesi mi büzülmesi mi soruluyorsa hücre çeperinin olup olmadığına bak.
- Yüzde hesabı yaparken önce "hangi büyüklük sabit kalıyor" sorusunu sor: kuru madde sabittir.
- Su potansiyeli sorularında işaretler önemlidir; daha eksi olan değer daha çok su çeker.
- Seyreltme ve deriştirme terimlerini karıştırma: su eksiltmek deriştirme, su eklemek seyreltmedir.
- Sayısal osmoz sorularında verilen oranı kullan; literatürdeki bir değeri varsaymak soruyu bozar.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Osmoz ve Difüzyon konusunun çözümlü sorularını çöz.