tyt. SınıfBiyoloji
Madde Geçişleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Hücre zarından geçen maddeleri pasif ve aktif taşıma olarak ayırabilir.
- Derişim farkının geçiş yönünü ve hızını nasıl belirlediğini açıklayabilir.
- Aktif taşımada enerji harcandığını ve bunun taşıma proteinleriyle sağlandığını söyleyebilir.
- Kütle yüzdesi ve seyreltme hesaplarını adım adım yapabilir.
- Madde miktarı ile kütle arasındaki ilişkiyi kullanarak bir hesap yapabilir.
- Bir ölçümde geçen madde miktarının değişimini yüzey alanı ve derişim farkı ile ilişkilendirebilir.
Önemli noktalar
- Pasif taşımada enerji harcanmaz; aktif taşımada enerji harcanır.
- Net geçiş yönü derişim farkıyla belirlenir, madde yüksek derişimden düşüğe gider.
- Dengede iki taraftaki derişim eşitlenir; net değişim sıfırlanır ama madde yok olmaz.
- Geçiş hızı aynı maddede derişim farkı ve geçirgen yüzey alanı arttıkça artar.
- Kütle yüzdesinde payda çözeltinin toplam kütlesidir, çözünen madde miktarı değildir.
- Seyreltmede çözünen madde miktarı korunur, toplam kütle artar ve derişim düşer.
- Madde miktarı ile kütle arasındaki bağı kuran büyüklük mol kütlesidir.
Formüller ve kurallar
- Kütle = madde miktarı (mol) × mol kütlesi
- Çözeltinin toplam kütlesi = çözünen kütlesi + çözücü kütlesi
- Kütle yüzdesi = çözünen kütlesi / toplam kütle × 100
- Seyreltmede toplam hacim = başlangıç hacmi × seyreltme çarpanı
- Eklenen su hacmi = toplam hacim − başlangıçtaki hacim
- Dengede madde miktarı = toplam madde miktarı / 2
- Net geçen madde = giren miktar − çıkan miktar
Sık yapılan hatalar
- Yüzde hesabında paydayı çözünene vermek: Kütle yüzdesinde payda, çözünen madde değil çözeltinin toplam kütlesidir. Payda çözünene verilirse sonuç yüzdenin çok üstünde çıkar.
- Seyreltmede derişimin değişmediğini sanmak: Seyreltmede çözünen madde miktarı korunur ama toplam hacim artar; bu yüzden derişim düşer. Deriştirmede ise madde miktarı arttığı için derişim yükselir.
- Aktif taşımayı enerji harcanmayan geçiş sanmak: Aktif taşımada madde, derişimin düşük olduğu ortamdan yüksek olduğu ortama taşınır ve bunun için enerji harcanır.
- Dengeyi madde yokluğu sanmak: Denge, iki yöndeki geçişlerin eşit olduğu durumdur; her iki ortamda da madde bulunur. Yalnızca net değişim sıfıra inmiş olur.
- Fark sorusunda toplamı kullanmak: İki değer arasındaki fark soruluyorsa büyükten küçük çıkarılır. Toplam alınırsa sonuç iki katına çıkar ve şıklar arasından yanlış seçim yapılır.
- Yüzey alanını hızla ilişkilendirmemek: Aynı derişim farkında geçiş hızı geçirgen yüzey alanıyla doğru orantılıdır. Zar yüzeyi büyütüldüğünde saatte geçen madde miktarı da büyür.
Hızlı tekrar ipuçları
- Yüzde sorusunda önce "hangi iki sayıdan hangisine uygulanacak" sorusunu sor; bu tek adım çoğu hesabı çözer.
- Enerji harcanıp harcanmadığı verilen bir soruda geçiş türü tek hamlede bulunur.
- Denge sorusunda iki tarafın toplamı alınır ve ikiye bölünür; fark soruluyorsa bölme yerine çıkarma yapılır.
- Seyreltme ve deriştirme karışıyorsa hangi büyüklüğün sabit kaldığını sor: seyreltmede madde miktarı sabittir.
- Geçiş hızı sorularında iki etkeni ayrı ayrı kontrol et: derişim farkı ve geçirgen yüzey alanı.
- Maddenin kütlesi soruluyorsa mol kütlesi verilmiş olur; kütlenin kendisi verilmemişse bu değeri kullan.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Madde Geçişleri konusunun çözümlü sorularını çöz.