tyt. SınıfBiyoloji
Hücre ve Organeller — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Hücredeki yapıların sitoplazma, çekirdek ve organeller olarak nasıl gruplandığını açıklayabilir.
- Mitokondri, kloroplast, ribozom, endoplazmik retikulum ve lizozomun görevlerini karşılaştırabilir.
- Prokaryot ve ökaryot hücreyi zarla çevrili çekirdek ve zarla çevrili organellerin varlığına göre ayırt edebilir.
- Hücre zarının seçici geçirgenliği ile madde geçişlerini ilişkilendirebilir.
- Bir preparatta sayılan hücre veya organel sayısından hücre başına ortalamayı hesaplayabilir.
- Salgı proteininin üretimiyle salgılanması arasındaki organel yolunu sıralayabilir.
Önemli noktalar
- Zarla çevrili çekirdek ve zarla çevrili organeller ökaryot hücrenin ayırt edici özellikleridir.
- Ribozom zarsızdır ve bütün canlılarda bulunur; bu yüzden prokaryotlarda da vardır.
- Mitokondri ve kloroplast çift zarlıdır; lizozom, endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtı tek zarlıdır.
- Organeller iş birliği yapar; salgılanan protein ribozom, endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtından geçer.
- Organel miktarı hücrenin görevine göre değişir; enerji ihtiyacı arttıkça mitokondri sayısı artar.
- Hücre zarı seçici geçirgendir; kutuplu yapının nedeni bu seçicilik ve düzenli taşınmadır.
- Mikroskop sayımında hücre başına ortalama, toplam sayının sayılan hücre sayısına bölünmesiyle bulunur.
Formüller ve kurallar
- Hücre başına ortalama = sayılan toplam / sayım yapılan hücre sayısı
- Organel sayısı = toplam organel sayısı × o organelin payı / 100
- Çekirdek hacmi = hücre hacmi × çekirdeğin payı / 100
- Bağlı ribozom = toplam ribozom × bağlı pay / 100
- Tamamlanan protein sayısı = çalışma süresi / tek protein süresi
- Bölünme evresindeki hücre = toplam hücre × o evredeki pay / 100
Sık yapılan hatalar
- Ribozomu zarlı organel saymak: Ribozom zarla çevrili değildir; bu yüzden prokaryotlarda da bulunur. Zarla çevrili olmayan tek organel olarak karşılaştırma sorularında ayırt edici özelliği bu bilgiyle verilir.
- Kloroplastı tek zarlı saymak: Kloroplast çift zarlıdır: iç zar ve dış zar bulunur. Tek zarlı organeller arasında gösterilir.
- Hücre başına ortalamayı toplamla bulmak: Bir preparatta sayılan toplam organel sayısı, sayım yapılan hücre sayısına bölünür. Çarpma işlemi yalnızca hücre sayısı ile hücre başına düşen sayı arasında kurulur.
- Yüzdeyi yanlış büyüklüğe uygulamak: Yaprak alanına düşen hücre oranı verilmişse yüzde, hücre sayısına uygulanır; organel sayısına değil. Yanlış tabanda çarpma sonucu çok büyük bir değere çıkar.
- Salgı proteininin yolunu karıştırmak: Salgılanan protein önce ribozomda sentezlenir, endoplazmik retikulumda işlenir, Golgi aygıtında paketlenir ve zardan dışarı verilir. Mitokondri bu yolun halkası değildir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Organel sorusunda önce zar sayısını belirle: tek zarlı mı çift zarlı mı zarsız mı? Bu ayrım şıkları hızla eler.
- Sayısal soruda "ortalama" deniyorsa bölme, "kaç tane vardır" deniyorsa çarpma yap; yüzde verilmişse önce payı bul.
- Organel sayısı sorusunda hücre başına mı hücreler toplamı mı sorulduğunu soru cümlesinin sonundan denetle.
- Kloroplast ve mitokondri için "çift zarlı" ifadesi ikisinde de geçerlidir; ayrım görevlerinden çıkarılır.
- Salgı proteininin yolunu soran bir soruda mitokondri şıklarda geçse bile doğru cevap olamaz.
- Yüzdeli oranlarda payların toplamı yüzdeyi aşmamalıdır; kalan payı da hesaba katmayı unutma.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Hücre ve Organeller konusunun çözümlü sorularını çöz.