ayt. SınıfTürkçe
Sözcükte Anlam — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Gerçek anlam ile yan (mecaz) anlamı ayırt eder ve açıklar.
- Terim anlamının bilim dalına özgü niteliğini sınıflandırır.
- Deyim ile atasözünü yapı ve işlev bakımından karşılaştırır.
- Bir sözcüğün cümledeki anlam katmanını bağlamdan yararlanarak çözümler.
- Öğrencinin yaptığı anlam hatasını teşhis edip düzeltme önerisi üretir.
Önemli noktalar
- Sözcüğün en geniş ve en eski anlamı gerçek anlamıdır; sözlükte ilk sırada verilir.
- Yan anlam, gerçek anlam dışında durum, nitelik, benzetme, sebep-sonuç, yer-yön gibi ilişkilerle açılır.
- Terim anlamı sözcüğün yalnız bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü anlamıdır.
- Deyim sabit anlamlıdır; tek tek kelimelerinin anlamı bütünüyle açıklamaya yetmez.
- Atasözü iki, bazen üç öbeğin yanyana gelmesiyle oluşur, öğüt verir ve parçalara ayrılamaz.
- Atasözünün yapısında genellikle abartma, tekrar ya da karşıtlık gibi bir söz sanatı bulunur.
- Cümlenin bağlamı, sözcüğün o cümlede hangi anlamı aldığını belirleyen son ölçüttür.
Formüller ve kurallar
- Gerçek anlam = sözlükteki ilk ve en geniş anlam
- Yan anlam = gerçek anlam dışında kurulan ilişkiyle açılan anlam
- Terim anlamı = yalnız bir bilim ya da meslek dalında geçerli anlam
- Deyim = sabit anlamlı, bütünüyle ele alınan söz öbeği
- Atasözü = iki öbeğin yanyana gelmesiyle oluşan öğüt
- Deyimde parça çıkarılamaz, atasözü olumsuzlanabilir
- Sözlük anlamı her zaman bağlam anlamına uymaz
- Anlam kayması = anlamın zaman içinde değişmesi
Sık yapılan hatalar
- Yan anlamı terim anlamı saymak: Yan anlam ilişki kurularak açılır, terim anlamı ise bir bilim dalının kavramını adlandırır.
- Deyim ile atasözünü aynı görmek: Deyim hazır bir anlam taşır, atasözü ise iki öbeğin yanyana gelmesiyle oluşur ve öğüt verir.
- Atasözünü parçalarına ayırmak: Atasözü bütün hâlinde anlaşılır, parçalar tek başına anlam taşımaz.
- Sözlükteki ilk anlamı olduğu gibi kabul etmek: Cümlenin bağlamı, sözcüğün o cümlede farklı bir anlam aldığını gösterebilir.
- Terim anlamlı sözcüğü günlük anlamıyla açıklamak: Sözcüğün geçtiği alan bilinmeden anlam kararı verilemez.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sözlükteki ilk anlamla cümledeki anlamı karşılaştırmadan soruyu çözme.
- Değme, düşme, gelmek gibi sık kullanılan sözcüklerin yan anlamlarını listele.
- Terim anımı sorularında önce sözcüğün geçtiği bilim dalını bul.
- Deyim ile atasözünü ayırmak için öğüt verip vermediğine bak.
- Sözcüğe ek getirildiğinde anlamın nasıl değiştiğini örneklerle pekiştir.
- Zor sorularda şıkları tek tek cümlenin içine yerleştirip anlam denetimi yap.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Sözcükte Anlam konusunun çözümlü sorularını çöz.