ayt. SınıfTürkçe
Tanzimat Edebiyatı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tanzimat edebiyatının iki evresini ve yıllarını karşılaştırır.
- Dönemin eser dilini ve temel izleklerini açıklar.
- Tanzimatçıların birbirinden ayrılan yaklaşımlarını yorumlar.
- Yazar–eser eşleşmesini dönem bilgisiyle gerekçelendirir.
- Gazete ve dergi geleneğinin edebiyattaki işlevini değerlendirir.
- Edebî sanat ve dil bilgisi sorularını örnek parça üzerinden çözer.
Önemli noktalar
- Tanzimat Edebiyatı iki evreye ayrılır; I. Dönem 1836-1870, II. Dönem 1870-1896 yılları arasında değerlendirilir.
- I. Dönemin temel amacı toplumu uyarmak, eğitim ve hukuk alanında ıslahat isteğini dile getirmektir.
- II. Dönemde sanatçının dönemin genel havasına bağlı kalmadan kendi yolunu seçebileceği ilkesi belirleyici olmuştur.
- Dönemin eserleri sade Türkçe ile yazılmıştır; ağır ve süslü söyleyiş eleştirilmiştir.
- Gazete ve dergi hem yayın hem de tartışma organı olmuştur; eserler çoğu kez parça parça basılmıştır.
- Recaizade Mahmut Ekrem'in Okçu İzzet Molla adlı çalışması manzum biyografi türünün örneğidir.
- Aruz ve hece ölçüsü Tanzimat şiirinde yan yana kullanılmıştır; Divan tarzı ile halk tarzı ikiliği bu dönemde belirginleşmiştir.
Formüller ve kurallar
- Tanzimat I. Dönem: 1836-1870
- Tanzimat II. Dönem: 1870-1896
- I. Dönem = toplumu uyarmak; II. Dönem = seçme özgürlüğü
- Dönemin dili: sade Türkçe, halkın anlayacağı ölçü
- Ölçü: aruz ve hece birlikte kullanılır
- Yayın: gazete ve dergi eserleri geniş kitlelere ulaştırır
- Kavram çifti: Divan tarzı / halk tarzı
- Sanat çifti: intak ve teşhis, mecaz-ı hakiki ve istiare
Sık yapılan hatalar
- Tanzimat ile Servet-i Fünun'u aynı dönem saymak: Servet-i Fünun Tanzimat sonrasında başlamış, dönemin kapanmasından sonra kurulmuştur.
- İki evreyi yalnızca yazar adıyla ayırmak: Bir yazarın hem I. hem II. Dönem eseri olabilir; ayrımda yaklaşım ve tarih önce gelir.
- Sanatın adını soran soruda yalnızca adı yazmak: Sanatın adıyla birlikte özelliği de verilmelidir.
- Gazete ve dergiyi yalnızca haber organı sanmak: Dönemde edebiyatın yayın ve tartışma aracıdır; eserler buralarda parça parça basılmıştır.
- Hece ölçüsünü aruz sanmak: Tanzimat şiirinde aruz ve hece ölçüsü birlikte kullanılmıştır.
- Edat tümleci ile zarf tümleciyi karıştırmak: Edat tümleci isim grubu biçimindedir ve çoğunlukla yön bildirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- I. Dönem ile II. Dönemi üç sütunlu bir tabloyla karşılaştır.
- Yazar–eser eşleştirme sorularında önce eserin türünü, sonra yazarı belirle.
- Gazete ve dergi adlarını ayrı bir liste hâlinde tut.
- Dil bilgisi sorularında önce yüklemi bul, sonra özneyi ve tümleçleri sor.
- Edebî sanat sorularında öznenin insan mı varlık mı olduğunu denetle.
- Ağırlıklı doğru şıkları tahmin etme: şıkları okuyup işaretlemek kolay puan kaybettirir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Tanzimat Edebiyatı konusunun çözümlü sorularını çöz.