ayt. SınıfTürkçe
Türkçede Söz Yazım ve Anlam Bozuklukları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Anlatım bozukluğu ile yazım ve noktalama hatalarını karşılaştırır.
- Yapı bozukluğu ile anlam bozukluğunu sınıflandırır.
- Verilen cümledeki bozukluğun türünü tanır.
- Boşluğu dolduran cümlenin anlamını açıklayan ögeyi belirler.
- Bozuk cümleyi düzgün biçime getirir ve düzeltmesini gerekçelendirir.
- Bir metinde geçen bozuklukları metin bütünlüğüne göre sıralar.
Önemli noktalar
- Anlatım bozukluğu, yazım ve noktalama hatalarından ayrı bir konudur; ölçüt, düşüncenin anlaşılıp anlaşılmadığıdır.
- Anlatım bozuklukları iki başlıkta incelenir: yapı bozukluğu ve anlam (mantık) bozukluğu.
- Yapı bozukluklarında öge eksikliği, öge uyumsuzluğu, anlam kararması, kopuk yapı ve ihtiyaç fazlası aranır.
- Anlam bozukluklarında anlam belirsizliği, mantık çelişmesi, saçmalık, anlam kayması ve yanlış anlam aranır.
- Anlam belirsizliğinde eksik öge yoktur, öge vardır ama seçilemez; anlam kaymasında ise yanlış anlam seçilir.
- Saçmalıkta cümlenin tamamı anlamsızdır; yalnızca tek bir ögeyi düzeltmek yetmez.
- Yanlış anlam bozukluğu, deyim ve atasözlerinin günlük anlamlarıyla örnek alınmasından doğar.
- Düzeltme yaparken düşünce korunur; amaç anlatımı düzgünleştirmektir, düşünceyi değiştirmek değildir.
Formüller ve kurallar
- Anlatım bozukluğu = yapı bozukluğu + anlam bozukluğu
- Yapı ölçütü: öge var mı, ögeler uyuşuyor mu
- Anlam ölçütü: yargılar bağdaşıyor mu, sözcükler bağlamla uyuşuyor mu
- Öge eksikliği = yüklemin gerektirdiği ögenin bulunmaması
- Anlam kararması = yapıdan kaynaklanan tek sözcüklü anlam karartma
- Kopuk yapı = birbirini tamamlayan iki ögenin ayrılması
- Anlam kayması = aynı sözcüğün ikinci anlamına geçiş
- Düzeltme sırası: öge yapısı, mantık denetimi, sözcük anlamı, yeniden kurma
Sık yapılan hatalar
- Yazım yanlışını anlatım bozukluğu saymak: Yazım harf ve işaret düzeyindedir; anlatım bozukluğu ise düşüncenin kuruluşunda görülür.
- Anlam belirsizliğini anlam kaymasıyla karıştırmak: Belirsizlikte seçim yapılamaz, kaymada seçim yanlış anlam üzerine yapılır.
- Saçmalığa öge eksikliği demek: Saçmalıkta tek bir ögeyi düzeltmek yetmez, cümlenin tamamı yeniden kurulur.
- İhtiyaç fazlasını bir belki, yani gibi sözcüklerle karıştırmak: Gereksiz sözcük anlamı sürdürmez, yalnızca cümleyi uzatır.
- Boşluğa yalnızca öge sayısı tutan cümleyi koymak: Boşluk sorusunda aranan, parçanın anlam bütünlüğünü bozmamaktır.
- Düzeltirken düşünceyi değiştirmek: Düzeltmede anlatım düzgünleşir, düşüncedeki yargının yönü korunmalıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Önce cümlenin ögelerini bul, sonra mantığı denetle; sıralama bozukluğu bulmayı kolaylaştırır.
- Özne ve nesne gizliyse anlam belirsizliği, sözcük iki anlamdaysa anlam kayması düşün.
- İki yargı birbiriyle bağdaşmıyorsa mantık çelişmesi, cümle tümüyle anlamsızsa saçmalıktır.
- Konudaki karşılaştırma tablosunu soruların arasında tekrar tekrar oku; sınıflandırma sorularının çözümü buradadır.
- Düzeltme sorusunda tek bir sözcüğü değiştirmek yerine cümleyi baştan kurmayı dene.
- Şıkta gördüğün sözcüğü açıklamanın içinde geçirmeye çalış; çelişki açıklamanın içinde fark edilir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türkçede Söz Yazım ve Anlam Bozuklukları konusunun çözümlü sorularını çöz.