ayt. SınıfTürkçe
Metin Türleri ve Metin Kavrama — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Metin türlerini amaç ve dillerine göre sınıflandırır.
- Öğretici, edebî ve akışkan metinleri karşılaştırır.
- Resmî dil ile özel dil arasındaki farkları çözümler.
- Haber, dilekçe, mektup ve deneme metinlerinin kendine özgü kurallarını uygular.
- Metinde ana düşünceyi ve yardımcı düşünceleri bulur.
- Okuma amacına uygun okuma stratejisini seçer ve uygular.
- Bir metinden çıkarım yaparak anlamlandırma becerisini kullanır.
Önemli noktalar
- Metnin türü, metnin konusuna göre değil amacına ve diline göre belirlenir.
- Aynı konuda yazılmış iki metin, farklı amaç ve alıcıya hizmet ettikleri için farklı türlerde sayılabilir.
- Haberde neden, nerede, kim, ne zaman ve nasıl sorularına yanıt aranır; yorum yapılmaz.
- Haberde zaman ve yer bilgisi açıkça belirtilir; haberin özeti giriş bölümündedir.
- Resmî dilde ölçülü, yansız ve kurallara uygun anlatım esastır; özel dilde deyim ve atasözü yoğundur.
- Yansızlık, kişisel yargı, duygu ve tahmin cümlelerine yer vermemekle sağlanır.
- Ana düşünce paragrafların ortak fikridir; yardımcı düşünceler onu açıklar, örnekler ve destekler.
- Anahtar sözcük, metnin ana düşüncesini yansıtan sözcüktür; yalnızca sık geçen sözcük değildir.
- Okuma; ön okuma, okuma ve son okuma aşamalarından oluşur ve amaca uygun strateji seçilir.
- Düşünceyi geliştirme yolları; açıklama, tanımlama, örnek verme, karşılaştırma, çıkarım, sonuç ve kanıttır.
Formüller ve kurallar
- Metin = amaç + araç + alıcı
- Metin türleri = öğretici metin + edebî metin + akışkan metin
- Haber ölçütü = 5N (neden, nerede, kim, ne zaman, nasıl)
- Paragraf sırası = ana düşünce, sonra yardımcı düşünceler
- Okuma akışı = ön okuma + okuma + son okuma
- Okuma stratejisi = gözden geçirme + ayrıntılı okuma
- Dil ayrımı = resmî dil (ölçülü, yansız) + özel dil (deyim, atasözü)
Sık yapılan hatalar
- Metin türünü yalnızca konuya göre belirlemek: Aynı konuda yazılan metinler amaçları farklı olduğu için farklı türlerde olabilir.
- Haberde kişisel yorum yapmak: Haber metni tarafsız olmalı, değerlendirme ve yorum içermemelidir.
- Resmî metinde günlük konuşma dili kullanmak: Dilekçe, rapor ve tutanak yazım kurallarına uymak zorunludur.
- Yardımcı düşünceyi ana düşünce saymak: Yardımcı düşünce ana fikri açıklar ve destekler, onun yerine geçmez.
- Her metni ayrıntılı okumak: Okuma amacına uygun strateji seçilmediğinde zaman kaybı yaşanır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Haber sorularında önce 5N ölçütünü, sonra giriş bölümünü ara.
- Ana düşünce sorusunda paragrafların ortak fikrini bul, ilk cümleyi otomatik olarak ana düşünce sayma.
- Resmî dil ile özel dil ayrımında yargı ve duygu cümlesi aramak en hızlı yöntemdir.
- Okuma stratejisi sorusunda önce okuma amacını yaz, sonra stratejiyi seç.
- Kavram tanımları ve tür özellikleri üzerine çalış; yalnızca yazar adı ve eser adı eşleştirmesine güvenme.
- Özet çıkarırken haberin giriş bölümünü kullan, ayrıntıları at.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Metin Türleri ve Metin Kavrama konusunun çözümlü sorularını çöz.