II. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş

Konu Anlatımı

II. Dünya Savaşı (1939-1945)

Savaşın nedenleri; Versay Antlaşması'nın ağır şartları, ekonomik bunalım, totaliter rejimlerin yükselişi ve yayılmacı politikalarıdır. Mihver ve Müttefik blokları arasında geçmiştir. Savaş sonunda BM kurulmuş, Almanya bölünmüş ve Soğuk Savaş başlamıştır.

Soğuk Savaş

ABD önderliğindeki kapitalist blok ile SSCB önderliğindeki sosyalist blok arasında ideolojik ve stratejik rekabettir. NATO (1949) ve Varşova Paktı (1955) kurulmuştur.

Türkiye

Türkiye savaşa katılmamış, 1952'de NATO'ya üye olmuştur. Çok partili hayata geçiş 1946'dadır. 1960 sonrası darbeler ve ekonomik krizler yaşanmıştır.

Küreselleşme

1990'larda SSCB'nin dağılmasıyla Soğuk Savaş sona ermiş, küreselleşme hızlanmıştır.

Savaşın Nedenleri

II. Dünya Savaşı tek bir olayla değil uzun bir birikimle başlamıştır. 1918 Versay Antlaşmasının ağır tazminat ve toprak kayıpları, 1929 dünya ekonomik buhranı, Almanyada, İtalyada ve Japonyada yükselen totaliter rejimler ve yayılmacı politikalar savaşın zeminini hazırlamıştır. Almanyanın Polonyayı işgali (1 Eylül 1939) savaşın başlangıcı kabul edilir; İngiltere ve Fransa 3 Eylülde savaşa girmiştir.

Nedenleri yalnız dış politikada aramak yanlıştır: içerdeki ekonomik çöküş ve işsizlik, aşırı milliyetçiliği ve militarizmi besleyerek savaş söylemini kolaylaştırmıştır. Bu yüzden neden sorularında hem ekonomi hem rejim hem de antlaşmalar birlikte okunur.

Kronoloji ve Belirleyici Olaylar

Savaş Sonrası Yeni Düzen

Savaş sonunda Birleşmiş Milletler 24 Ekim 1945te kurularak kalıcı barış amaçlanmıştır. Almanya ve Japonya işgal altına alınmış, savaş suçluları Nürnberg ve Tokyo mahkemelerinde yargılanmıştır. Avrupa ikiye bölünmüş, ABD ve SSCB dünyanın iki süper gücü hâline gelmiştir.

Soğuk Savaş ve Bloklaşma

Soğuk Savaş, ABD önderliğindeki kapitalist blok ile SSCB önderliğindeki sosyalist blok arasındaki ideolojik, siyasal ve iktisadi rekabettir. Truman Doktrini (1947) ve Marshall Planı (1948) Batının siyasi ve iktisadi hamleleri; NATO (4 Nisan 1949) ile Varşova Paktı (14 Mayıs 1955) ise iki bloğun askerî örgütleridir. Kore Savaşı ve Berlin Duvarı bu dönemin sıcak örnekleridir.

BM 1945 • NATO 1949 • Varşova Paktı 1955 • Türkiye-NATO 1952

Türkiyenin Konumu

Türkiye II. Dünya Savaşı sırasında tarafsız kalmış, 1945te BM üye olmuştur. 1946da çok partili hayata geçilmiş, 1952de NATOya üye olunarak Batı bloğuyla resmî ittifak kurulmuştur. Soğuk Savaş boyunca Kıbrıs meselesi ile 1960, 1971 ve 1980 darbeleri iç gelişmelerin başlıca başlıklarıdır.

Sınav Odaklı Yaklaşım

Kuruluş yıllarını savaş öncesi ve sonrası olarak ikiye ayır; NATO ile Varşova Paktını, Truman ile Marshallı daima karşıt bloklarla eşleştir. Şıktaki blok ve yıl tutmazsa o seçeneği hemen ele; bu konudaki zor sorular çoğunlukla yanlış eşleştirme tuzağıdır.

Ne Öğreneceğiz

Savaşın nedenleri, sonuçları, bloklaşma ve Türkiye'nin konumu Bu konuda ögrenme çıktıları:

• II. Dünya Savaşı'nın neden ve sonuçlarını açıklar.
• Soğuk Savaş dönemini açıklar.
• Türkiye'nin dış politikasını yorumlar.
• Uluslararası kuruluşları tanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• II. Dünya Savaşı sonrası iki kutuplu dünya düzeni kuruldu.
• Türkiye Batı bloğunda yer almıştır.
• SSCB'nin dağılması Soğuk Savaş'ı bitirmiştir.
• II. Dünya Savaşı 1 Eylül 1939 Polonya işgaliyle başlamıştır.
• ABD, Pearl Harbor saldırısı sonrası 7 Aralık 1941de savaşa girmiştir.
• Truman Doktrini 1947, Marshall Planı 1948 tarihlidir.
• Türkiye savaşa katılmamış, 1952de NATOya üye olmuştur.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: NATO hangi yıl kurulmuştur?

1. Adım 1: Kuruluş yılını hatırla: NATO 1949da kurulmuştur.
2. Adım 2: Kuruluşun amacı Batı bloğunun savunma birliğini sağlamaktır.
3. Adım 3: Sonuç olarak NATO 1949da kurulan askerî birliktir.

Sonuç/cevap: 1949

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Kuruluş konusunun adımları:

1. Adım 1: Kuruluş yılını hatırla: NATO 1949da kurulmuştur.
2. Adım 2: Kuruluşun amacı Batı bloğunun savunma birliğini sağlamaktır.
3. Adım 3: Sonuç olarak NATO 1949da kurulan askerî birliktir.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

NATO ile Varşova Paktı'nı karıştırmak: Biri Batı, diğeri Doğu bloğudur.

Türkiye'nin savaşa katıldığını sanmak: Katılmamıştır.

Soğuk Savaş'ın sıcak savaş olduğunu düşünmek: İdeolojik rekabettir.

ABDnin savaşa girişini Normandiya ile sanmak: ABD 7 Aralık 1941 Pearl Harbor saldırısı sonrası savaşa girmiştir.

NATO ile Varşova Paktını aynı blokta düşünmek: NATO Batı bloğu, Varşova Paktı Doğu bloğu örgütüdür.

Türkiyenin savaşa katıldığını sanmak: Türkiye savaşa girmemiş, 1952de NATOya üye olmuştur.

Özet

II. Dünya Savaşı totaliter rejimler ve yayılmacılıktan doğmuştur. Savaş sonrası iki kutuplu düzen ve Soğuk Savaş başlamıştır. NATO ve Varşova Paktı blokları simgeler. Türkiye Batı bloğunda yer almıştır. SSCB'nin dağılmasıyla küreselleşme dönemi başlamıştır.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Birleşmiş Milletler (1945), NATO (1949) ve Varşova Paktı (1955) kuruluşlarını kuruluş amaçları ve Soğuk Savaş blokları açısından karşılaştır. Ayrıca Türkiye'nin NATO'ya katılma yılını ve bunun gerekçesini yaz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: BM'nin 1945'te barış ve uluslararası iş birliği amacıyla kurulduğunun yazılması 3 puan; NATO'nun Batı bloğunun savunma ittifakı olduğunun belirtilmesi 3 puan; Varşova Paktı'nın karşılık olarak 1955'te kurulduğunun yazılması 3 puan; Türkiye'nin 1952 NATO üyeliğinin güvenlik ve Batı'ya yönelimle gerekçelendirilmesi 4 puan; düzen 2 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: BM evrensel barış örgütü, NATO ve Varşova ise karşıt iki askerî bloktur; Türkiye Soğuk Savaş'ta Batı bloğunda yer alarak 1952'de NATO'ya girmiştir.