ayt. SınıfTarih
Türkiye'de Demokrasi ve Çağdaşlaşma Tartışmaları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Türkiye'de çok partili siyasal düzene geçiş sürecini açıklar.
- 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 tarihli siyasal kesintilerin sonuçlarını karşılaştırır.
- 1961 ve 1982 anayasalarının yönetim biçimi, yargı denetimi ve siyasal parti ölçütleri bakımından farklarını yorumlar.
- Demokratik rejimin temel ilkelerini hüküm örnekleriyle ilişkilendirir.
- Türkiye'de çağdaşlaşma tartışmalarının yürüdüğü eksenleri sınıflandırır.
Önemli noktalar
- Türkiye'de çok partili düzene geçiş talebi 18 Ekim 1945 tarihli Tanrıdağ ve Konuk Bey yazılarıyla açıkça ortaya çıkmıştır.
- Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Celal Bayar'ın önderliğinde kurulmuştur.
- Demokrat Partinin 27 Aralık 1950'de kapatılması, seçimle iktidara gelen bir partinin kapatılmasının demokrasiyi zedelediğinin göstergesidir.
- 1961 Anayasası ile Anayasa Mahkemesi kurulmuş, yargı bağımsızlığı ve ifade özgürlüğü güçlü biçimde güvence altına alınmıştır.
- 12 Eylül 1980 sonrasında yazılan 1982 Anayasası, partilerin kurulması ve seçime girmesi için daha sıkı ölçütler getirmiştir.
- Siyasal partilerin yeniden kurulmasına izin verilen ilk genel seçimler 1988'de yapılmıştır.
- 28 Şubat 1997 süreci, doğrudan hükümet devrilmeden yargı ve meclis yoluyla siyasal sonuç ürettiği için postmodern darbe olarak nitelendirilir.
- Türkiye Birleşmiş Milletler'in kurucu üyelerindendir ve 1954'te Avrupa Konseyi'ne tam üye olmuştur.
Formüller ve kurallar
- Demokrasinin temel dayanağı: egemenlik halkındır
- Denge-denetim üçlüsü: yasama + yürütme + yargı
- Geçiş takvimi: 1945 talep, 1946 kuruluş ve seçim, 1960 kesinti
- 1961 Anayasası = Anayasa Mahkemesi + geniş ifade özgürlüğü
- 1982 Anayasası = sıkı parti kuruluş ölçütleri + kurul seçimli Cumhurbaşkanı
- Çoğulculuk, iktidarın tek elde toplanmasını sınırlayan ilkedir
- AB adaylığı 1999 Helsinki Zirvesi'nde kararlaştırıldı
- Tarih okuma üçlüsü: kabul tarihi, yürürlük tarihi, halkoylaması
Sık yapılan hatalar
- Çok partili düzene geçişi 1960'ta başlatmak: süreç 1945'te talep edilmiş, 1946'da fiilen başlamıştır; 1960 bir kesinti yılıdır.
- Anayasa Mahkemesini 1982 Anayasası döneminde kurulmuş saymak: bu kurum 1961 Anayasası ile kurulmuştur.
- Anavatan Partisi ile Adalet Partisini aynı parti kabul etmek: Anavatan Partisi 1983 yılında kurulmuştur.
- 28 Şubat 1997'yi 27 Mayıs 1960 gibi göstermek: 1997'de doğrudan iktidar devrilmemiş, yargı ve meclis yoluyla siyasal sonuç üretilmiştir.
- Kabul tarihi ile yürürlük tarihini aynı kabul etmek: anayasaların kabul tarihi ile yürürlüğe giriş tarihi arasında günler fark vardır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Konu yıllarını iki sütunlu bir tabloya yaz: bir sütunda tarih, diğer sütunda o yılın olayı.
- Kişi–parti eşleşmelerini akılda tutmak yerine kısa kartlar hâlinde sırala.
- 1961 ve 1982 anayasalarını aynı tablo halinde karşılaştır; farkları satır hâlinde yaz.
- Çağdaşlaşma tartışmalarında eksenleri ayır: modernleşme ekseni ile din ve özgürlük ekseni.
- Soruda yıl soruluyorsa önce olayın adını, sonra yılı eşleştir; 1945 ile 1946'yı karıştırma.
- Anayasa, antlaşma ve halkoylaması ifadelerini ayırt et; her birinin kendi tarihi vardır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.