I. Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı ve Atatürkçülük

Konu Anlatımı

I. Dünya Savaşı ve Cepheler

Osmanlı; Kafkas, Kanal, Kut'ül Amare, Çanakkale ve Galiçya cephelerinde savaşmıştır. Çanakkale Zaferi (1915) savaşın seyrini etkilemiştir. Mondros Ateşkesi (1918) işgallere yol açmıştır.

Kurtuluş Savaşı

Kongrelerle örgütlenme sağlanmış, TBMM açılmıştır. Doğu cephesinde Ermenilerle, Güney'de Fransızlarla, Batı'da Yunanlarla mücadele edilmiştir. I. ve II. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz zaferleri kazanılmıştır. Mudanya Ateşkesi ve Lozan ile bağımsızlık tescillenmiştir.

Atatürk İlkeleri ve İnkılaplar

Saltanat kaldırıldı, Cumhuriyet ilan edildi, halifelik kaldırıldı. Tevhid-i Tedrisat, Medeni Kanun, harf ve kıyafet inkılapları yapıldı. Atatürk ilkeleri; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktır.

I. Dünya Savaşı ve Cepheler

Osmanlı, 2 Ağustos 1914te Almanya ile imzalanan gizli ittifakla İttifak devletleri yanında savaşa girmiştir. Çok cepheli savaş, hem ordunun hem ekonominin sınırlarını zorlamıştır. Çanakkale, Kafkas, Kanal, Kut'ül Amare ve Galiçya cepheleri bu dönemin en çok sorulan başlıklarıdır.

Kurtuluş Savaşının Aşamaları

Milli Mücadele belgelerle örgütlenmiştir: Amasya Genelgesi (19 Haziran 1919) milli programı ilan etmiş, Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919) ve Sivas Kongresi (4 Eylül 1919) milli iradeyi birleştirmiştir. 23 Nisan 1920de açılan TBMM mücadeleyi hem askerî hem siyasî olarak yürütmüştür.

Cephelerde I. ve II. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz zaferleri kazanılmış; 30 Ağustosta Başkomutanlık Meydan Muharebesi, 9 Eylülde İzmirin kurtarılması kazanımı kesinleştirmiştir. Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922) savaşı askerî olarak, Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) ise siyasî olarak noktalamıştır.

Mondros 1918 → Mudanya 1922 → Ankara 1923 → Lozan 1923

İnkılaplar ve İlkeler

İnkılaplar, Cumhuriyetin felsefi zeminini oluşturan ilkelerle birebir ilişkilidir. Saltanat 1 Kasım 1922de kaldırılmış, halifelik ile birlikte eğitim birliği 3 Mart 1924te alınan kararlarla hayata geçirilmiştir. Harf inkılabı 1 Kasım 1928de kabul edilmiş, Medeni Kanun 17 Şubat 1926da yürürlüğe girmiştir.

Sınav Odaklı Yaklaşım

Bu konuda dört ayrı bilgi türü vardır: yıl, belge, cephe ve ilke-inkılap eşleştirmesi. Şıktaki yılı diğer belgelerle çakıştırma; kronoloji şeridi kurmadan soruya dalma. Zor sorularda belgenin amacı ile sonucu birlikte istenir; yalnız ezberlenmiş yıl çoğu zaman yanıltır. Antlaşmaları ateşkes, askerî ve siyasi diye sınıflandırmak da çözümü hızlandırır.

Ne Öğreneceğiz

Savaşlar, cepheler, Milli Mücadele ve Atatürk ilkeleri Bu konuda ögrenme çıktıları:

• I. Dünya Savaşı'nın neden ve sonuçlarını açıklar.
• Kurtuluş Savaşı cephelerini ve antlaşmaları açıklar.
• Atatürk ilkelerini ve inkılapları ilişkilendirir.
• Yeni Türkiye'nin kuruluşunu değerlendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Çanakkale Zaferi Türk direnişinin simgesidir.
• Lozan bağımsızlığı uluslararası düzeyde tescil etmiştir.
• İnkılaplar ilkelerle birebir ilişkilidir.
• Amasya Genelgesi 19 Haziran 1919 Milli Mücadele belgesidir.
• Başkomutanlık Meydan Muharebesi 30 Ağustos 1922de kazanılmıştır.
• Saltanat 1 Kasım 1922, halifelik ise 3 Mart 1924te kaldırılmıştır.
• Atatürk ilkeleri altıdır: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Halifeliğin kaldırılması hangi ilkeyle ilişkilidir?

1. Adım 1: İlgili ilkenin adını belirle: din ve devlet işlerinin ayrılmasıdır.
2. Adım 2: Halifeliğin kaldırılması bu ilkeye yönelik en belirgin adımdır.
3. Adım 3: Sonuç olarak ilke laikliktir.

Sonuç/cevap: Laiklik

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: İlke-İnkılap konusunun adımları:

1. Adım 1: İlgili ilkenin adını belirle: din ve devlet işlerinin ayrılmasıdır.
2. Adım 2: Halifeliğin kaldırılması bu ilkeye yönelik en belirgin adımdır.
3. Adım 3: Sonuç olarak ilke laikliktir.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Cepheleri karıştırmak: Çanakkale ile Kafkas ayrıdır.

Mondros-Mudanya-Lozan'ı karıştırmak: Sıralamaya dikkat et.

İlke-inkılap eşleştirmesini karıştırmak: Tablo çalış.

Mondros ile Mudanyayı karıştırmak: Mondros 1918 ateşkesi, Mudanya 1922 mütarekesidir; ikisi de farklı amaçlar taşır.

İlke ile inkılabı ters eşleştirmek: Laiklik halifeliğin kaldırılmasıyla, eğitim birliği Tevhid-i Tedrisat ile ilişkilidir.

Saltanatın kaldırılışını Cumhuriyet ile aynı gün sanmak: Saltanat 1 Kasım 1922de kaldırılmış, Cumhuriyet 29 Ekim 1923te ilan edilmiştir.

Özet

I. Dünya Savaşı Osmanlı'nın dağılmasını getirmiştir. Kurtuluş Savaşı kongrelerle örgütlenmiş, TBMM ile yürütülmüş, Lozan ile sonuçlanmıştır. Atatürk ilkeleri ve inkılaplar çağdaş Türkiye'nin temelidir.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Amasya Genelgesi (19 Haziran 1919), TBMM'nin açılışı (1920), Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922), saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Lozan Barış Antlaşması (1923) ve Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923) olaylarını kronolojik olarak dizele ve Millî Mücadele'nin aşama aşama nasıl devletleştiğini değerlendir.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: altı olayın doğru kronolojik sıralanması 5 puan; Amasya Genelgesi'nin Millî Mücadele'nin ilk belgesi olduğunun yazılması 3 puan; TBMM'nin açılmasının örgütlenmeyi devletleştirdiğinin belirtilmesi 3 puan; Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin zaferle sonuçlanmasının yazılması 2 puan; saltanatın kaldırılması ile Lozan ve Cumhuriyet'in doğru sıralanması 3 puan; sürecin bağımsızlığın kazanılması olarak yorumlanması 3 puan; düzen 1 puan. Toplam 20 puan. Model cevap: Millî Mücadele milletle örgütlenerek başlar, meclisle devletleşir, zaferle toprakları kurtarır, Lozan ile bağımsızlık uluslararası düzeyde tanınır ve Cumhuriyet'le taçlanır.