ayt. SınıfPsikoloji
Psikolojik Araştırma Yöntemleri ve Etik — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Psikolojideki üç temel araştırma yöntemini karşılaştırır.
- Bağımsız, bağımlı ve kontrol değişkenlerini ayırt eder.
- Bilimsel araştırmanın aşamalarını sıralar.
- Geçerlik, güvenirlik ve örneklem kavramlarını açıklar.
- Psikolojide etik ilkeleri senaryo üzerinden yorumlar.
Önemli noktalar
- Yalnızca deneysel yöntem neden-sonuç ilişkisi kurar.
- Korelasyon nedensellik anlamına gelmez; yön ve güç verir.
- Kontrol grubu olmadan etki açıklanamaz.
- Güvenir ama geçersiz ölçüm olabilir (sistematik hata).
- Örneklem rastgele ve yeterli büyüklükte olmalıdır.
- Bilgilendirilmiş onam, gönüllülük, gizlilik ve zarar vermeme etiğin temelidir.
Formüller ve kurallar
- Yöntemler: betimsel (tanım), korelasyonel (ilişki), deneysel (neden-sonuç)
- Bağımsız değişken = uygulanan / değiştirilen
- Bağımlı değişken = ölçülen / sonuç
- Kontrol değişkeni = sabit tutulan
- Süreç: problem → hipotez → yöntem → veri → rapor
- Güvenirlik = tekrar aynı sonuç; geçerlik = doğru ölçme
Sık yapılan hatalar
- Korelasyonu nedensellik sanmak: İlişki, birinin diğerini doğurduğunu kanıtlamaz; ortak bir üçüncü değişken olabilir.
- Bağımlı-bağımsız değişkeni karıştırmak: Uygulanan ve kontrol edilen bağımsız, ölçülen sonuç bağımlı değişkendir.
- Güvenirliği geçerlikle eşitlemek: Tutarlı ölçen araç doğru ölçmeyebilir; ikisi ayrı kavramdır.
- Etikte onamı atlamak: Bilgilendirilmiş onam olmadan hiçbir katılımcı verisi kullanılamaz.
- Betimsel veriden neden çıkarmak: Tanımlayıcı araştırma yalnızca "ne olduğu"nu verir, "nedenini" vermez.
Hızlı tekrar ipuçları
- Yöntem sorusunda önce şunu sor: araştırmacı değişkeni kendisi değiştiriyor mu?
- Korelasyon sorularında "ortak üçüncü değişken" ihtimalini hemen gözden geçir.
- Geçerlik-güvenirlik ikilisini "doğru ölçme / tutarlı ölçme" diye ezberle.
- Etik sorularda sıra önemlidir: önce bilgilendirme, sonra onam, sonra gizlilik.
- Değişken sorularında fiili bir senaryo kur: kim neyi değiştiriyor, ne ölçülüyor?
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Psikolojik Araştırma Yöntemleri ve Etik konusunun çözümlü sorularını çöz.