ayt. SınıfPsikoloji

Psikolojinin Konusu ve Yöntemleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Psikolojinin tanımını, inceleme alanını ve başlıca alt dallarını ayırt eder.
Temel psikolojik yaklaşımları kuramcıları ve öne çıkan düşünceleriyle eşleştirir.
Betimsel, korelasyonel ve deneysel araştırma yöntemlerini koşullarıyla karşılaştırır.
Bir araştırmada bağımsız, bağımlı ve düzeltici değişkenleri doğru biçimde belirler.
Korelasyonel verilerden nedensellik sonucu çıkarma hatasını tespit eder ve gerekçelendirir.
Psikolojik araştırmalarda geçerli etik ilkeleri (onam, gizlilik, zarar vermeme) uygular.

Psikolojinin konusu davranış ve zihinsel süreçlerdir; gözlenemeyen süreçler test ve deneyle ölçülür.
1879'da Wundt'un Leipzig'de kurduğu laboratuvar, psikolojinin deneysel bilim hâline gelmesidir.
Korelasyon ile nedensellik aynı şey değildir; pozitif ilişki, neden olma kanıtı taşımaz.
Neden-sonuç yalnızca bağımsız değişkene bilinçli müdahale edilen deneysel tasarımda kurulur.
Bir konunun alt dalını belirleyen ipucu, örnek olayın geçtiği ortamdır (iş yeri, okul, mahkeme).
Etikte gönüllülük, gizlilik, zarar vermeme ve geri bildirim (yanlış bilgilendirme düzeltmesi) zorunludur.
İç gözlem yalnızca yapısalçılığın yöntemidir ve sonuçları dışarıdan doğrulanamaz.
Anket ile gözlem arasındaki fark, verinin ne zaman ve kimden toplandığıdır; ikisi de betimseldir.

Davranış = F(birey, çevre, durum): davranış tek başına ne bireyde ne yalnızca çevrede açıklanır.
Yalnızca kontrollü deney neden-sonuç ilişkisi kurabilir; gözlem, anket ve korelasyon kuramaz.
Korelasyon katsayısı −1 ile +1 arasındadır: mutlak değeri büyüdükçe ilişki güçlenir.
Yapısalçılık = Wundt + iç gözlem; işlevselcilik = James + davranışın işlevi.
Davranışçılık = Watson ve Skinner + gözlenebilir davranış + pekiştirme.
Psikanaliz = Freud + bilinçaltı süreçler + serbest çağrışım ve rüya çözümleme.
Bağımsız değişken müdahale edilir, bağımlı değişken ölçülür, düzeltici değişken sabit tutulur.
Bilimsel hipotez açık, ölçülebilir ve yanlışlanabilir olmalıdır.

Korelasyonu nedensellik sanmak: İki değişken birlikte değişiyor diye birinin diğerinin nedeni olduğu söylenemez; üçüncü değişken ihtimali ortadan kalkmaz.
Betimsel yönteme neden-sonuç yüklemek: Anket ve gözlem yalnızca durumu tarif eder, müdahale olmadığı için etki iddiası kurulamaz.
Bağımlı değişkeni bağımsız sanmak: Ölçülen sonuç (başarı, süre, puan) her zaman bağımlı değişkendir; karıştırma en sık puan kaybettiren hatadır.
Düzeltici değişkeni gözden kaçırmak: Yaş, cinsiyet ve önceki başarı gibi sabit tutulan etkenler unutulursa gruptaki fark yanlış yorumlanır.
İç gözlemi tüm yaklaşımların ortak yöntemi sanmak: İç gözlem yalnızca yapısalçılığa özgüdür, davranışçılıkta kullanılmaz.
Etik ihlali fark etmemek: Onamsız katılım, gizliliğin bozulması ve yanlış bilgilendirmenin geri alınmaması bilimsel çalışma değerini düşürür.

Sınavda önce sorunun sonunu okuyun: yöntem, kuramcı, değişken veya etik mi istendiğini belirleyip şıklara öyle bakın.
Kuramcı adı geçiyorsa adları eleyin; tek kalan isim doğru cevaptır, içeriği uzun uzun okumanıza gerek kalmaz.
Dört şıkta da neden-sonuç dili varsa ve tasarım betimselse o şıkların tamamı eleme adayıdır.
Korelasyon sorularında mutlak değere bakarak gücü, işarete bakarak yönü okuyun; hemen ardından nedensellik tuzağını sorgulayın.
Grup karşılaştırması görürseniz deneysel tasarımı arayın; grubu ayıran şey bağımsız değişkendir.
Etik sorularında dört anahtar kelimeyi tarayın: onam, gizlilik, zarar vermeme, geri bildirim.