ayt. SınıfKimya
Alifatik Hidrokarbonların Sistematik Adlandırılması — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Alifatik hidrokarbonlarda sistematik adlandırma kurallarını açıklar.
- En uzun karbon zincirini seçerek ana zinciri belirler.
- Numaralandırmada en küçük lokant kuralını uygular.
- Alkan, alken ve alkin son eklerini karşılaştırır.
- Yan zincir ve çoklu bağ adlarını doğru yazılışla oluşturur.
- Yaygın ad ile sistematik adı eşleştirerek yorumlar.
Önemli noktalar
- Alifatik hidrokarbonlar açık zincirlidir ve karbon halkası içermez; aromatik hidrokarbonlarda benzen halkası bulunur.
- Ana zincir, yalnızca tekli bağlardan geçilerek bulunan en uzun sürekli karbon zinciridir.
- Numaralandırmada en küçük lokant kuralı geçerlidir; sayılar en küçük değerleri üretecek yönden verilir.
- Son ekler sınıfı belirtir: alkan -an, alken -en, alkin -in.
- Çoklu bağlarda di ve tri ön ekleri kullanılır; iki çift bağ için -dien, üç çift bağ için -trien denir.
- Farklı yan zincirler alfabetik sıraya göre dizilir ve adlarından önce sayıları getirilir.
- Alkenlerde ana zincir çift bağı, alkinlerde üçlü bağı içeren en uzun zincir olarak seçilir.
- Yaygın adlar (asetilen, etilen, toluen, fenol, anilin) sistematik ad yerine geçmez, ikisi birlikte verilir.
Formüller ve kurallar
- Alkan son eki = -an · Alken = -en · Alkin = -in
- Alkan CnH2n+2 · Alken CnH2n · Alkin CnH2n-2
- Ana zincir = en uzun sürekli karbon zinciri
- Çoklu bağ: di = 2, tri = 3 (dien, triin)
- En küçük lokant: sayılar en küçük değerleri verecek yönden
- Eşit uzunlukta: en fazla yan zincir içeren zincir ana zincirdir
- CH3 = metil · C2H5 = etil · (CH3)2CH- = izopropil · (CH3)3C- = tert-bütil
Sık yapılan hatalar
- Ana zinciri en uzun yerine en kısa seçmek: Ana zincir, karbon atlanmadan yalnızca tekli bağlardan geçilen en uzun sürekli karbon zinciridir.
- Numaralandırmayı küçük sayı yerine büyük sayı verecek yönden yapmak: En küçük lokant kuralı, sayıların en küçük değerleri verecek yönden başlatılmasını zorunlu kılar.
- Son ekleri karıştırmak: -an alkan, -en alken, -in alkindir; -ol ve -on gibi ekler hidrokarbon değil, başka bileşik sınıflarına aittir.
- Çoklu bağ sayısını atlamak: İki çift bağ için -dien, üç çift bağ için -trien denir; sayı ön eki unutulursa ad eksik kalır.
- Yan zincirleri alfabetik sıraya göre dizmemek: Farklı substitüentler adlarının alfabetik sırasına göre, sayıları önlerine getirilerek yazılır.
- Dallanmış alkanlarda dallanmayı görmezden gelmek: 1,2-dimetilpropan gibi yazımlar yanlıştır; doğru ad 2-metilpropandır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Alkan, alken ve alkinin son eklerini (-an, -en, -in) ezberden değil, doygunluk mantığından türet.
- Her adlandırmada önce ana zinciri çiz, sonra sayılandırmayı yap, en son yan zincirleri alfabetik diz.
- Karbon sayısı soruluyorsa ana zincir karbonlarıyla yan zincir karbonlarını ayrı ayrı topla.
- Karşılaştırma tablosundaki genel formülleri (CnH2n+2, CnH2n, CnH2n-2) molekül formülü sorularında doğrudan kullan.
- Yaygın ad ile sistematik adı birlikte yaz; asetilen (etin), etilen (eten), toluen (metilbenzen) gibi eşleştirmeler sık sorulur.
- Yanlış adlandırma verilen sorularda önce hatanın ana zincirden mi numaralandırmadan mı kaynaklandığını belirle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Alifatik Hidrokarbonların Sistematik Adlandırılması konusunun çözümlü sorularını çöz.