ayt. SınıfFizik
Elektrik ve Manyetizma — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Coulomb yasası ile yükler arasındaki kuvveti hesaplar.
- Elektrik alan ve elektriksel potansiyeli açıklar.
- Seri ve paralel dirençli devrelerde eşdeğer direnci ve akımı bulur.
- Manyetik alan içindeki yükün ve telin kuvvetini hesaplar.
- İndüksiyon ve transformatör bağıntılarını uygular.
Önemli noktalar
- Coulomb kuvveti mesafenin karesiyle ters orantılıdır, mesafe iki katına çıkarsa kuvvet dörtte bire iner.
- Seri devrede akım sabittir, paralel devrede gerilim sabittir.
- Paralel devrenin eşdeğer direnci en küçük daldan bile küçüktür.
- Manyetik kuvvet her zaman hız ve alana dik olduğu için iş yapmaz.
- Transformatör yalnızca değişen manyetik akı ile çalışır, doğru akımda etkisizdir.
- İdeal transformöratta güç korunur: gerilim yükselirse akım aynı oranda düşer.
Formüller ve kurallar
- Coulomb: F = k · q₁ q₂ / d²
- Elektrik alan: E = F / q
- Potansiyel: V = W / q
- Ohm yasası: V = I · R
- Elektriksel güç: P = V · I = I² · R = V² / R
- Seri eşdeğer: R = R₁ + R₂
- Manyetik kuvvet: F = B · I · L (veya F = q v B)
- Transformatör: V₁ / V₂ = N₁ / N₂
Sık yapılan hatalar
- Coulomb yasasında mesafeyi karelememek: Kuvvet 1/d² ile ters orantılıdır; mesafenin kendisi değil karesi kullanılır.
- Seri ve paralel direnç kurallarını ters uygulamak: Seride dirençler toplanır, paralelde tersleri toplanır; akım ile gerilim paylaşımı da bu kuralla eşleşmelidir.
- Devrede önce akımı aramak yerine gerilimi sabit sanmak: Seri kolda gerilim değil akım sabittir; paralel kolda durum tersidir.
- Manyetik kuvvetin iş yaptığını düşünmek: Kuvvet hep harekete diktir, bu yüzden iş yapmaz ve hız değişimi yaratmaz.
- Transformatörde sargı oranı ile akım oranını aynı yönde düşünmek: Gerilim sarım oranıyla doğru, akım ise ters orantılıdır çünkü güç korunur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Devre sorularında önce eşdeğer direnci adım adım yaz, sonra toplam akımı bul; şıklar çoğu zaman bu sırayla gelir.
- Eşit iki direncin paralelinin R/2 olduğunu ezberlemek, seri-paralel karmaşık sorularda ciddi zaman kazandırır.
- Coulomb sorularında üslerle oynarken 10⁻⁶ ile 10⁶ karışıklığını kontrol et; mertebe hatası sonucu onlarca kat saptırır.
- Manyetik kuvvet sorularında önce hız ile alanın dikliğini belirle, dik değilse sinθ katsayısını unutma.
- Transformatör sorularında gücün korunduğunu yazmak, gerilim ve akımı tek denklemde bağlar ve şıkları hızla eleme imkânı verir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Elektrik ve Manyetizma konusunun çözümlü sorularını çöz.