ayt. SınıfFelsefe
Bilim Felsefesi ve Çağdaş Yaklaşımlar — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Bilim felsefesinin temel sorularını açıklar.
- Bilimsel yöntemin aşamalarını sıralar.
- Pozitivizm ve post-pozitivizmi ayırt eder.
- Bilim, sanat ve felsefe ilişkisini yorumlar.
Önemli noktalar
- Bilim felsefesi bilimsel bilginin doğasını inceler.
- Popper yanlışlanabilirliği ölçüt sayar.
- Bilim, sanat ve felsefe farklı işlevler görür.
- Yanlışlanabilirlik, kuramın en az bir gözlemle çürütülebilir olması demektir.
- Paradigma, bir bilim dalında paylaşılan temel varsayımlar ve çözüm yöntemleridir.
- Bilim geçicidir; yeni veriler kuramı düzeltir, bilim kesinlik iddiasında bulunmaz.
- Bilimsel yöntem tek bir sabit reçete değildir, aşamalar alanlara göre değişebilir.
- Normal bilim paradigma içinde çözüm üretir, bilimsel devrim ise paradigmanın kendisini değiştirir.
Formüller ve kurallar
- Bilimsel yöntem: gözlem-hipotez-deney-kuram
- Popper = yanlışlanabilirlik
- Kuhn = paradigma
- Bilim açıklar, sanat ifade eder, felsefe sorgular
- Lakatos: bilim, üst üste binen araştırma programlarının rekabetiyle ilerler.
- Feyerabend: tek geçerli yöntem yoktur, yöntemsel çoğulculük gerekir.
- Bilimsel kuramın nitelikleri: gözleme dayanak, deneyebilirlik, öngörü ve açıklık.
- Bilim ile teknoloji ilişkisi: bilim bilgi üretir, teknoloji o bilgiyi uygular.
- Pozitivizm (Comte): bilgi olgu ötesi iddialardan değil, gözlemden doğar.
Sık yapılan hatalar
- Pozitivizm ile post-pozitivizmi karıştırmak: Popper ve Kuhn pozitivizmi eleştirir.
- Bilim ile sanatı aynı saymak: Farklı işlevleri vardır.
- Bilimsel yöntemi tek adıma indirmek: Birçok aşamadan oluşur.
- Yanlışlanabilirliği doğrulanabilirlik sanmak: Popper'a göre kuram kesin olarak doğrulanamaz, yalnızca sınanabilir ve çürütülebilir.
- Pozitivizm ile post-pozitivizmi aynı görmek: Pozitivizm olgu ötesi iddiaları reddederken Popper ve Kuhn yöntemin ve paradigmanın kendisini tartışmaya açmıştır.
- Bilim ile teknolojiyi eşitlemek: Bilim bilgi üretir, teknoloji bu bilgiyi araç ve gerece dönüştürür; ikisinin işlevi farklıdır.
- Paradigma devrimini yalnızca yöntem değişikliği sanmak: Devrim önce bilim insanlarının paylaştığı temel varsayımları, yani dünya resmini değiştirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Filozof-görüş eşleştirmesi yap.
- Bilimsel yöntem aşamalarını sırala.
- Bilim-sanat-felsefe işlevlerini tablolaştır.
- Filozof ile anahtar sözcük eşleştirmesi yap: yanlışlanabilirlik Popper, paradigma Kuhn, program Lakatos.
- Bilimsel değildir sorularında önce yanlışlanabilirliği sorgula; çürütülemezse bilim dışıdır.
- Bilim, sanat ve felsefe işlevlerini üç kelimeyle ezberle: açıklama, ifade, sorgulama.
- Yöntem aşamaları sorularında sırayı bozan şıkkı ele; hipotez gözlemden önce kurulmaz.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Bilim Felsefesi ve Çağdaş Yaklaşımlar konusunun çözümlü sorularını çöz.