ayt. SınıfFelsefe
Rasyonalizm ve Empirizm — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Rasyonalizm ile empirizmin temel ilkelerini açıklar.
- Düşünürleri görüşleriyle eşleştirir.
- Temel ilke, varsayım ve türetilmiş bilgi ayrımını yorumlar.
- İki yaklaşımın yöntem farklarını karşılaştırır.
Önemli noktalar
- Rasyonalizm bilginin kaynağını akılda, empirizm ise deneyimde arar.
- Descartes, Spinoza ve Leibniz rasyonalist; Bacon, Locke, Berkeley ve Hume empirist geleneğin temsilcileridir.
- Temelcilik, bilginin eninde tek bir dayanak bulunduğunu savunur.
- Rasyonalistlerin temeli a priori, empiristlerin temeli a posteriori veridir.
- Tümevarımda sonuç muhtemeldir; tümden gelmede sonuç kesindir.
- Hume, nedenselliği bir alışkanlığa indirgeyerek temel bir ilkeyi eleştirir.
- Berkeley algı ilkesini, Leibniz çelişme yasaklığını savunur.
Formüller ve kurallar
- Rasyonalizm: bilginin kaynağı akıl, temeli a priori ilkelerdir.
- Empirizm: bilginin kaynağı deneyim, temeli a posteriori veridir.
- Temelcilik: her bilginin eninde kendisinden temel bir dayanak vardır.
- Tümevarım: gözlemden genelleme yapar; sonuç muhtemeldir.
- Tümden gelme: öncülden sonuç çıkarır; sonuç kesindir.
- Algı ilkesi: algılanmayan bir varlık kabul edilemez (Berkeley).
- Düşünür eşleştirme: Descartes, Spinoza, Leibniz rasyonalist; Bacon, Locke, Berkeley, Hume empirist.
Sık yapılan hatalar
- Rasyonalizmle empirizmi aynı saymak: İkisi karşıt iki okuldur; biri akıla, diğeri deneye dayanır.
- Descartes'ı empirist sanmak: Descartes rasyonalisttir; geometrik yöntemle çalışmıştır.
- Berkeley'i materyalist saymak: O, algı ilkesini savunan idealisttir.
- Temel ilkeyi varsayımla özdeşleştirmek: Temel ilkenin gerekçesi sunulur, varsayımın sunulmaz.
- Tümevarımla tümden gelmeyi karıştırmak: Tümevarımda sonuç muhtemel, tümden gelmede kesindir.
- Hume'un bilgiyi tümüyle yadsıdığını sanmak: Hume bilginin kaynağını ve sınırını sorgular, varlığını değil.
Hızlı tekrar ipuçları
- Düşünür, okul, temel ilke üçlüsünü tek tabloda eşleştir.
- A priori ile a posteriori ayrımını cümle içinde örnekleyerek pekiştir.
- Argüman sorularında önce öncülü, sonra varsayımı, en son sonucu ayır.
- Tablo sorusunda aynı ölçütü iki okula da sor; karşılaştırma böyle netleşir.
- Hata avı sorusunda çıkarımın biçimini değil, öncülün kanıtını sorgula.
- Düşünür adı geldiğinde önce okulu, sonra kavramı düşün; ters sıra hata kaynağıdır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.