Erdem etiği ve Erdem — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Erdem etiğinin temel ilkesini ve kurallar ahlakına itirazını açıklar.
• Erdem ile karakter arasındaki bağı iki cümleyle ifade eder.
• İyi yaşamın erdemlerle ilişkisini yorumlar.
• Orta yol kavramını örnekler üzerinden gösterir.
• Pratik akıl ile kuramsal aklı karşılaştırır.
• Erdemlere yöneltilen başlıca eleştirileri düşünürlerle eşleştirir.
• Bir davranışta aşırılık mı eksiklik mi olduğunu adım adım belirler.

Önemli noktalar

• Erdem etiğinin merkezinde kural değil karakter vardır; insan önce nasıl biri olduğuyla tanımlanır.
• Aristoteles'e göre iyi yaşam en yüksek iyidir ve erdemli etkinliklerle gerçekleşir.
• Erdemler iki aşırılık arasındadır; ölçü kişiye, duruma ve zamana göre değişir.
• Erdemler doğuştan gelmez; tekrarlanan eylemlerle karakter hâline gelir.
• Pratik akıl kuramsal akıldan farklı olarak eyleme ilişkindir ve deneyimle gelişir.
• Huzursuzluk, aklın erdemi bildiği hâlde isteklerin onu engellemesidir.
• Kant, Nietzsche, Hume, Marx ve Hegel erdem ahlakına farklı açılardan itiraz etmiştir.

Formüller ve kurallar

• Erdem (aretê) = karakteri iyi yaşama uygun kılan kalıcı durum
• İyi yaşam (eudaimonia) = erdemli etkinliklerin tamamlanması
• Orta yol (mesotês) = iki aşırılık arasında, kişiye göre değişen ölçü
• Pratik akıl (phronêsis) = eylem için yer ve zamana göre ölçüyü bulma
• Kötülük = erdemin aşılması (fazlalık) ya da eksikliği
• Akrasia = erdemi bilip istenekçe uygulamama
• Erdem = doğuştan değil, alışkanlıkla ve eylemle kazanılır

Sık yapılan hatalar

• Erdemi bir kural dizisi saymak: Erdem kural değil, karakterde yerleşmiş ve alışkanlıkla edinilen kalıcı durumdur.
• Orta yolu hep ılımlılık sanmak: Orta yolun ölçüsü kişiye, duruma ve zamana göre değişir.
• Erdemi doğuştan gelen yetenek gibi düşünmek: Çocuktaki eğilim ancak tekrarlanan eylemle erdeme ya da kötülüğe dönüşür.
• Haz ile iyi yaşamı aynı saymak: Haz araçtır; iyi yaşam, erdemli etkinliklerin tamamlanmasıyla elde edilir.
• İrade zayıflığını ahlakî karakter hatası gibi görmek: Bu hâl akrasia olarak adlandırılır ve akıl ile istek çatışmasını gösterir.
• Aristoteles'i kurallara karşı çıkan bir düşünür sanmak: Eleştiri, kuralların kendisine değil bağlayıcı bir ilkeye dayanma biçimine yöneliktir.

Hızlı tekrar ipuçları

• Erdem, karakter, iyi yaşam, orta yol ve pratik akıl kavramlarını tek bir tablo hâlinde çalış.
• Her erdem için iki uç yaz; sınavda «aşırılık mı eksiklik mi» sorusu bu listeden çözülür.
• Aristoteles'in kuramında kuram ile eylem arasındaki bağı koparma; bilmek erdemli olmak için yetmez.
• Düşünür eleştirilerini karşılaştırma tablosuna yaz: Kant yasa, Nietzsche sürü, Hume duygu, Marx toplumsal koşul.
• Mantık sorusunda önce öncülleri, sonra sonucu yaz; bütün erdemler biçimindeki önermenin aile önermesi olduğunu hatırla.
• Açıklamayı yazarken yalnızca doğru şıktaki kavramı kullan; çeldiricilerin metnini tekrarlama.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Erdem etiği ve Erdem konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin